Συναγερμός για τις φάλαινες της Μεσογείου – Το ελληνικό σύστημα διάσωσης
Μια αθέατη αλλά ιδιαίτερα σοβαρή απειλή για τις μεγάλες φάλαινες της Μεσογείου αναδεικνύει έρευνα του Mongabay. Oι συγκρούσεις με εμπορικά και επιβατηγά πλοία συγκαταλέγονται πλέον στις κυριότερες ανθρωπογενείς αιτίες θανάτου για τις απειλούμενες πτεροφάλαινες και τους φυσητήρες της περιοχής. Η Μεσόγειος, παρότι αντιπροσωπεύει λιγότερο από το 1% της παγκόσμιας ωκεάνιας επιφάνειας, φιλοξενεί περίπου το 15% της παγκόσμιας ναυτιλιακής δραστηριότητας. Η πυκνή κυκλοφορία δημιουργεί ένα επικίνδυνο περιβάλλον για τα μεγάλα κητώδη, ιδιαίτερα σε περιοχές όπου οι θαλάσσιες οδοί τέμνονται με κρίσιμους βιότοπους. Σχεδόν 2.800 μεγάλα πλοία πάνω από το «θανατηφόρο» όριο Το πρόβλημα γίνεται ακόμη πιο εμφανές μέσα από τα στοιχεία για τις ταχύτητες. Σύμφωνα με ανάλυση δεδομένων του Global Fishing Watch από Mongabay και Magma Magazine, το 2025 σχεδόν 2.800 διαφορετικά μεγάλα πλοία κινήθηκαν με ταχύτητα άνω των 15 κόμβων –περίπου 28 χλμ./ώρα– μέσα σε βασικούς βιότοπους φαλαινών στη Μεσόγειο. Πάνω από αυτό το όριο ταχύτητας, σύμφωνα με έρευνες που επικαλείται το δημοσίευμα, μια σύγκρουση με φάλαινα είναι σχεδόν πάντα θανατηφόρα. Σε κάθε δεδομένη στιγμή, περίπου 30 πλοία κινούνταν πάνω από τους 15 κόμβους στις συγκεκριμένες περιοχές. Η πραγματική έκταση των απωλειών παραμένει άγνωστη. Πολλές συγκρούσεις στην ανοικτή θάλασσα δεν γίνονται ποτέ αντιληπτές, ενώ αρκετά νεκρά ζώα βυθίζονται και δεν φτάνουν στις ακτές. Μελέτη του 2023 υπολόγισε συντηρητικά ότι οι συγκρούσεις με πλοία σκοτώνουν κατά μέσο όρο 16,6 πτεροφάλαινες τον χρόνο στη Μεσόγειο, αριθμός που θεωρείται μεγαλύτερος από αυτόν που θα επέτρεπε στον πληθυσμό να ανακάμψει. Μόλις περίπου 300 φυσητήρες στην Ανατολική Μεσόγειο Ιδιαίτερη σημασία για την Ελλάδα και την Ανατολική Μεσόγειο έχει η Ελληνική Τάφρος, ένας από τους σημαντικότερους βιότοπους φυσητήρων. Σύμφωνα με τον Simone Panigada, πρόεδρο του Tethys Research Institute, εκτιμάται ότι έχουν απομείνει μόλις περίπου 300 φυσητήρες στην Ανατολική Μεσόγειο. Μια σχετικά μικρή μετατόπιση ορισμένων θαλάσσιων διαδρομών προς τα ανοικτά σε τμήματα της Ελληνικής Τάφρου θα μπορούσε, σύμφωνα με τους επιστήμονες, να περιορίσει σημαντικά τον κίνδυνο συγκρούσεων. Το ελληνικό σύστημα που θα «ακούει» τις φάλαινες Στα Στενά των Κυθήρων, ωστόσο, η αλλαγή των θαλάσσιων διαδρομών είναι πολύ δυσκολότερη λόγω της πυκνής ναυσιπλοΐας. Εκεί αναπτύσσεται μια διαφορετική λύση. Η ελληνική κυβέρνηση, σε συνεργασία με τη ναυτιλιακή βιομηχανία και περιβαλλοντικές οργανώσεις, προωθεί το σύστημα SAvE Whales, το οποίο χρησιμοποιεί υποθαλάσσια υδρόφωνα για να ανιχνεύει παθητικά τα χαρακτηριστικά «κλικ» των φυσητήρων και να προειδοποιεί τα διερχόμενα πλοία για την παρουσία τους. Το σύστημα δοκιμάστηκε πιλοτικά την περίοδο 2019-2020 και, σύμφωνα με το Mongabay, η έναρξη λειτουργίας του προγραμματίζεται για το 2028. Η άλλη λύση είναι η μείωση της ταχύτητας. Ο Διεθνής Ναυτιλιακός Οργανισμός έχει ήδη συστήσει ταχύτητες 10-13 κόμβων σε μεγάλη προστατευόμενη περιοχή της βορειοδυτικής Μεσογείου. Ωστόσο, ανάλυση της OceanCare έδειξε ότι πάνω από το 80% των διαδρομών έξι βασικών κατηγοριών εμπορικών πλοίων στην περιοχή το 2023 και το 2024 πραγματοποιήθηκε με ταχύτητες άνω των 10 κόμβων. Η σύγκρουση ανάμεσα στην προστασία των κητωδών και στις απαιτήσεις της εμπορικής ναυτιλίας παραμένει δύσκολη. Η επιβολή χαμηλότερων ταχυτήτων επηρεάζει χρόνους άφιξης, δρομολόγια και λιμενικές υποδοχές. Από την άλλη, για τους επιστήμονες το διακύβευμα είναι σαφές: οι τελευταίοι μεγάλοι φυσητήρες και πτεροφάλαινες της Μεσογείου καλούνται να επιβιώσουν μέσα σε μία από τις πυκνότερες θαλάσσιες «λεωφόρους» του πλανήτη.