Το καλώδιο που φοβάται η Άγκυρα: Από το τηλεγράφημα του 1878 στο ρεύμα του GSI
<p><strong>Το 1878 ένα υποθαλάσσιο καλώδιο έδενε την Κύπρο με την Ευρώπη μέσω Αλεξάνδρειας. Το 2026 ένα άλλο καλώδιο, το Great Sea Interconnector, ξαναβάζει το ίδιο ερώτημα στον βυθό της Ανατολικής Μεσογείου: η Κύπρος θα μείνει νησί στην απομόνωση ή θα γίνει κόμβος;</strong></p> <p>Του Κρίστοφερ Σταύρου Πιτσιλλίδη</p> <p>Στις 24 Οκτωβρίου 1878, λίγους μόλις μήνες μετά την άφιξη των Βρετανών στην Κύπρο, η αγγλόφωνη εφημερίδα Cyprus. A Weekly Journal of Agriculture and Commerce δημοσίευε μια διαφήμιση που σήμερα διαβάζεται σαν ηλεκτρικό σοκ από το παρελθόν. Η Eastern Telegraph Company ανακοίνωνε το άνοιγμα νέας υποθαλάσσιας τηλεγραφικής επικοινωνίας με την Ευρώπη «via Alexandria». Από τη Λάρνακα στην Αλεξάνδρεια και από εκεί προς Λονδίνο, Γαλλία, Ιταλία, Ελλάδα, Μάλτα, Ρωσία, Ινδία, Κρήτη, Ρόδο, Χίο. Με τιμοκατάλογο ανά λέξη. Με γραφείο στη Σκάλα. Με την Κύπρο, για πρώτη φορά με τέτοιο τρόπο, δεμένη στον νευρικό ιστό του κόσμου.</p> <p>Τότε η δύναμη περνούσε από την πληροφορία. Όποιος είχε το τηλεγράφημα, είχε την είδηση. Όποιος είχε την είδηση, είχε το εμπόριο. Όποιος είχε το εμπόριο, είχε επιρροή. Το καλώδιο του 1878 ήταν στρατηγική υποδομή, οικονομικός διάδρομος και πολιτικό μήνυμα. Η Βρετανική Κύπρος δεν μπήκε στον χάρτη μόνο με σημαίες και διοικητές. Μπήκε και με καλώδια.</p> <p>Και εδώ αρχίζει η ειρωνεία που κάνει την Ιστορία να χαμογελά πικρά. Το 1878 η Κύπρος συνδέθηκε με την Ευρώπη για να μη μείνει σιωπηλή. Το 2026 συζητά το Great Sea Interconnector για να μη μείνει ενεργειακά μόνη. Τότε το θέμα ήταν η λέξη. Σήμερα είναι το ρεύμα. Τότε πληρώναμε ανά λέξη. Σήμερα πληρώνουμε ανά κιλοβατώρα. Τότε η Λάρνακα έστελνε μηνύματα στον κόσμο. Σήμερα η Κύπρος στέλνει μηνύματα αβεβαιότητας στον εαυτό της.</p> <p>Το GSI είναι το έργο που φιλοδοξεί να συνδέσει ηλεκτρικά την Κύπρο με την Κρήτη, την Ελλάδα και αργότερα το Ισραήλ. Επισήμως παρουσιάζεται ως πράσινη, αξιόπιστη και αμφίδρομη υποθαλάσσια ηλεκτρική διασύνδεση. Στην πραγματικότητα είναι κάτι βαθύτερο: το τεστ αν η Κύπρος μπορεί να πάψει να είναι η τελευταία ηλεκτρικά απομονωμένη χώρα της Ευρωπαϊκής Ένωσης και να γίνει ενεργειακός κόμβος της Ανατολικής Μεσογείου.</p> <p>Η επικαιρότητα δεν αφήνει το θέμα να μείνει τεχνικό. Μετά την είσοδο της γαλλικής Meridiam στο έργο και τις επαφές Μητσοτάκη-Μακρόν στο Παρίσι, το GSI ξαναμπήκε στο τραπέζι ως ευρωπαϊκό και γεωπολιτικό ζήτημα. Η Γαλλία δεν μπαίνει σε τέτοια έργα από ρομαντισμό. Η Ελλάδα δεν το σηκώνει πολιτικά για να κάνει δημόσιες σχέσεις. Η Κύπρος δεν το χρειάζεται για να βάλει ακόμη ένα ακρωνύμιο σε ανακοίνωση. Το χρειάζεται γιατί χωρίς διασύνδεση παραμένει ενεργειακό νησί, με ακριβό ρεύμα, περιορισμένη ευελιξία και μόνιμη εξάρτηση.</p> <p>Και απέναντι βρίσκεται η Τουρκία του Ταγίπ Ερντογάν, που αντιλαμβάνεται πολύ καλά ότι τα καλώδια δεν είναι ουδέτερα. Όταν η Άγκυρα αντιδρά σε έρευνες, σε χαράξεις, σε θαλάσσιες ζώνες και σε έργα διασύνδεσης, δεν τσακώνεται για μέτρα καλωδίου. Τσακώνεται για χάρτη. Για δικαίωμα λόγου. Για το ποιος αποφασίζει στον βυθό της Ανατολικής Μεσογείου. Για το αν η Κύπρος θα συνδεθεί με την Ευρώπη χωρίς τουρκική άδεια ή αν κάθε ενεργειακή ανάσα του νησιού θα πρέπει να περνά από το φίλτρο της Άγκυρας.</p> <p>Αυτό είναι το πραγματικό διακύβευμα. Όχι αν το καλώδιο είναι δύσκολο. Προφανώς είναι δύσκολο. Είναι βαθύ, ακριβό, τεχνικά σύνθετο, πολιτικά φορτισμένο και γεωπολιτικά εκτεθειμένο. Ο John F. Kennedy είπε κάποτε για την αποστολή στη Σελήνη ότι την επιλέγουν «όχι επειδή είναι εύκολη, αλλά επειδή είναι δύσκολη». Το ίδιο ισχύει και για το Great Sea Interconnector. Αν ήταν εύκολο, θα το είχαν κάνει οι λογιστές. Επειδή είναι δύσκολο, πρέπει να το κάνουν οι ηγέτες.</p> <p>Και εδώ ακριβώς μπαίνει η πολιτική. Όχι η μικρή πολιτική της ατάκας, της επιτροπής, της αναβολής και της διαρροής. Η μεγάλη πολιτική. Εκείνη που θα έπρεπε να κάνει έναν Μητσοτάκη, έναν Χριστοδουλίδη, έναν Μακρόν, έναν Ευρωπαίο επίτροπο και έναν σοβαρό τεχνοκράτη να διαβάζουν ένα κυπριακό απόκομμα του 1878 και να καταλαβαίνουν ότι δεν κοιτάζουν παλιό χαρτί. Κοιτάζουν καθρέφτη.</p> <p>Διότι αν κάτι μας διδάσκει το παλιό απόκομμα, είναι ότι οι σοβαρές εποχές αναγνωρίζονται από τις υποδομές που αφήνουν πίσω τους. Οι Βρετανοί, με όλα όσα μπορεί να τους καταλογίσει κανείς, κατάλαβαν αμέσως ότι η Κύπρος δεν έπρεπε να είναι απλώς φρουρά. Έπρεπε να είναι σταθμός. Τηλεγραφικός, εμπορικός, θαλάσσιος, διοικητικός. Σήμερα εμείς καλούμαστε να καταλάβουμε κάτι αντίστοιχο: ότι η Κύπρος δεν μπορεί να είναι μόνο καταναλωτής ενέργειας, παραπονούμενος πελάτης της ΑΗΚ και θεατής της Ανατολικής Μεσογείου. Μπορεί να είναι κόμβος.</p> <p>Τα υποθαλάσσια καλώδια είναι οι αόρατες αρτηρίες της ισχύος. Τον 19ο αιώνα μετέφεραν λέξεις. Τον 20ό αιώνα φωνές. Τον 21ο αιώνα δεδομένα και ενέργεια. Όποιος τα ελέγχει, δεν ελέγχει απλώς τεχνολογία. Ελέγχει χρόνο. Ελέγχει εξάρτηση. Ελέγχει πρόσβαση. Ελέγχει το αν ένα νησί παραμένει νησί ή γίνεται γέφυρα.</p> <p>Το 1878 η Κύπρος έστειλε την πρώτη της λέξη στον κόσμο μέσα από τον βυθό. Το 2026 πρέπει να αποφασίσει αν θα αφήσει τον βυθό να της φέρει ρεύμα, ασφάλεια και ρόλο. Διότι στο τέλος, το GSI δεν είναι απλώς καλώδιο. Είναι η ερώτηση που κάνει η Ιστορία στην Κύπρο: θέλεις να είσαι συνδεδεμένη με το μέλλον ή θα περιμένεις ακόμη μια φορά να σου πει η Άγκυρα μέχρι πού φτάνει η θάλασσά σου;</p> <p>Πηγή: Αρχείο ΓΤΠ</p>