Euronews: «Κατοχή» ή αποικιακό κατάλοιπο οι Βρετανικές Βάσεις στην Κύπρο;
<p>Στο επίκεντρο ευρωπαϊκού fact-checking μπαίνει το καθεστώς των Βρετανικών Βάσεων στην Κύπρο, μετά τον ισχυρισμό Γαλλίδας ευρωβουλευτή ότι μέρος του νησιού εξακολουθεί να βρίσκεται υπό «βρετανική κατοχή».</p> <p>Το Euronews εξετάζει κατά πόσον ο συγκεκριμένος χαρακτηρισμός ευσταθεί νομικά και πολιτικά, καταλήγοντας, μέσα από τις τοποθετήσεις ακαδημαϊκών, ότι οι Βάσεις Ακρωτηρίου και Δεκέλειας δεν μπορούν να εξισωθούν με την τουρκική κατοχή στο βόρειο τμήμα της Κύπρου. Την ίδια ώρα, όμως, ειδικοί που μίλησαν στο ευρωπαϊκό δίκτυο χαρακτηρίζουν τις Βάσεις «αποικιακό κατάλοιπο» και θέτουν ερωτήματα για τις συνθήκες υπό τις οποίες διατηρήθηκαν το 1960.</p> <p> </p> <p><iframe title="Occupied territory or colonial remnant? The nuance behind the British bases in Cyprus" src="https://www.youtube.com/embed/rcuIdVhGZlI" width="876" height="492" frameborder="0" allow="accelerometer; autoplay; clipboard-write; encrypted-media; gyroscope; picture-in-picture; web-share" allowfullscreen="allowfullscreen" referrerpolicy="strict-origin-when-cross-origin"></iframe></p> <p><strong>Η ανάρτηση της Γαλλίδας ευρωβουλευτή</strong></p> <p>Η συζήτηση ξεκίνησε από ανάρτηση της Γαλλίδας ευρωβουλευτή Manon Aubry, του κόμματος Ανυπότακτη Γαλλία, η οποία είχε δημοσιευθεί αρχικά τον Φεβρουάριο και επανήλθε τις τελευταίες ημέρες στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης.</p> <p>Σε βίντεο από το Ακρωτήρι, η Aubry υποστήριξε ότι η παρουσία των Βρετανικών Βάσεων δείχνει πως τμήμα της Κύπρου εξακολουθεί να είναι «κατεχόμενο από τον βρετανικό στρατό», συνοδεύοντας την ανάρτησή της με το μήνυμα «Stop colonialism!».</p> <p>Η ευρωβουλευτής ισχυρίστηκε επίσης ότι οι Βάσεις χρησιμοποιούνται για την παροχή πληροφοριών προς το Ισραήλ σχετικά με τη Γάζα και τις περιέγραψε ως βάσεις του ΝΑΤΟ.<br><br></p> <blockquote class="twitter-tweet" data-media-max-width="560"> <p dir="ltr" lang="fr">Une partie du territoire de Chypre est encore occupée par l'armée britannique... qui s'en sert pour fournir des renseignements à Israël sur Gaza ou encore opérer au Proche-Orient.<br><br>Stop au colonialisme ! <a href="https://t.co/NZrzCQujQe">pic.twitter.com/NZrzCQujQe</a></p> — Manon Aubry (@ManonAubryFr) <a href="https://x.com/ManonAubryFr/status/2019339506747396557?ref_src=twsrc%5Etfw">February 5, 2026</a></blockquote> <p> <script src="https://platform.x.com/widgets.js"></script> </p> <p><strong>Γιατί οι ειδικοί δεν μιλούν για «κατοχή»</strong></p> <p>Σύμφωνα με τους ακαδημαϊκούς που επικαλείται το Euronews, από αυστηρά νομική άποψη η Βρετανία δεν θεωρείται ότι «κατέχει» το Ακρωτήρι και τη Δεκέλεια, καθώς το καθεστώς των δύο περιοχών προβλέπεται από τις συμφωνίες του 1960 και αναγνωρίστηκε από την Κυπριακή Δημοκρατία.</p> <p>Ο καθηγητής Πολιτικής και Διεθνών Σχέσεων Peter Clegg επισημαίνει ότι βασικό στοιχείο της έννοιας της κατοχής είναι η παρουσία στρατιωτικής δύναμης χωρίς τη συγκατάθεση της επικράτειας στην οποία βρίσκεται.</p> <p>Στην περίπτωση της Κύπρου, όπως αναφέρει, υπάρχει συμφωνία που επιτρέπει την ύπαρξη των Βάσεων.</p> <p><strong>«Ευφυής εξέλιξη της αποικιοκρατίας»</strong></p> <p>Πολύ πιο σύνθετη εικόνα παρουσιάζει ο καθηγητής Διεθνών Σχέσεων στο Πανεπιστήμιο Κύπρου Κώστας Μ. Κωνσταντίνου.</p> <p>«Δεν θα το αποκαλούσα κατοχή, αλλά μάλλον μια ευφυή εξέλιξη της αποικιοκρατίας», αναφέρει στο Euronews.</p> <p>Κατά τον ίδιο, η βασική διαφορά από μια στρατιωτική κατοχή είναι ότι οι Κύπριοι αποδέχθηκαν επισήμως το καθεστώς όταν υπέγραψαν τη Συνθήκη Εγκαθίδρυσης το 1960.</p> <p>Ωστόσο, ο Κωνσταντίνου υποστηρίζει ότι η συγκατάθεση αυτή δεν μπορεί να εξεταστεί αποκομμένη από τις συνθήκες της αποαποικιοποίησης. Όπως σημειώνει, η ανεξαρτησία της Κύπρου ουσιαστικά συνδέθηκε με την αποδοχή των «κυρίαρχων Βάσεων», γεγονός που, κατά την άποψή του, εγείρει ερωτήματα για τη σημερινή νομιμότητά τους.</p> <p><strong>«Η συμφωνία υπογράφηκε υπό πίεση»</strong></p> <p>Ανάλογες επιφυλάξεις εκφράζει ο Νεόφυτος Λοϊζίδης, καθηγητής Ανάλυσης Διεθνών Συγκρούσεων στο Πανεπιστήμιο του Warwick.</p> <p>Ο Λοίζίδης επισημαίνει ότι ο κυπριακός λαός δεν ρωτήθηκε όταν το Ακρωτήρι και η Δεκέλεια εξαιρέθηκαν από τη νέα Κυπριακή Δημοκρατία κατά την ανεξαρτησία.</p> <p>«Η συμφωνία υπογράφηκε υπό πίεση», αναφέρει, υποστηρίζοντας ότι οι Κύπριοι ηγέτες δεν διέθεταν την ίδια διαπραγματευτική ισχύ με τη Βρετανία και, ως εκ τούτου, το Λονδίνο μπορούσε να επιβάλει τη βούλησή του.</p> <p>Ο ίδιος θεωρεί ακριβέστερο τον χαρακτηρισμό «αποικιακό κατάλοιπο» από τον όρο «κατοχή», τονίζοντας ότι η περίπτωση των Βάσεων είναι διαφορετική από την τουρκική κατοχή στο βόρειο τμήμα της Κύπρου.</p> <p><strong>Οι ισχυρισμοί για το Ισραήλ και τη Γάζα</strong></p> <p>Το Euronews εξετάζει επίσης τον ισχυρισμό της Aubry ότι οι Βάσεις χρησιμοποιούνται για την υποστήριξη του Ισραήλ.</p> <p>Ο Peter Clegg τον αμφισβητεί, σημειώνοντας ότι πραγματοποιήθηκαν πτήσεις επιτήρησης στην περιοχή της Γάζας, αλλά η επίσημη βρετανική θέση είναι ότι ήταν άοπλες και είχαν στόχο τον εντοπισμό ομήρων μετά την επίθεση της 7ης Οκτωβρίου.</p> <p>Η βρετανική κυβέρνηση υποστηρίζει ότι διατήρησε αυστηρό έλεγχο στις πληροφορίες που συγκεντρώθηκαν και ότι στο Ισραήλ διαβιβάστηκαν μόνο δεδομένα που σχετίζονταν άμεσα με τον εντοπισμό ομήρων. Το Euronews σημειώνει, ωστόσο, ότι ερευνητικά μέσα έχουν αμφισβητήσει κατά πόσον η ανταλλαγή πληροφοριών περιορίστηκε αποκλειστικά σε αυτόν τον σκοπό.</p> <p><strong>Οι επιθέσεις με drones επανέφεραν τη συζήτηση</strong></p> <p>Το ζήτημα απέκτησε νέα διάσταση μετά το πλήγμα με drone στο Ακρωτήρι τον περασμένο Μάρτιο, εν μέσω του ευρύτερου πολέμου Ιράν-Ισραήλ και ΗΠΑ.</p> <p>Σύμφωνα με το Euronews, το περιστατικό αναζωπύρωσε τη συζήτηση στην Κύπρο για το μέλλον των Βάσεων, με διαδηλωτές να υποστηρίζουν ότι ο κυπριακός πληθυσμός κινδυνεύει να πληρώσει το τίμημα από τη στρατιωτική χρήση των εγκαταστάσεων.</p> <p>Ο Πρόεδρος Νίκος Χριστοδουλίδης ζήτησε τότε διάλογο με το Λονδίνο για το μέλλον των «αποικιακών» στρατιωτικών Βάσεων. Το δημοσίευμα σημειώνει ότι η Λευκωσία δεν κινήθηκε προς άμεση αμφισβήτηση της βρετανικής κυριαρχίας, αλλά επέλεξε μια σταδιακή προσέγγιση μέσω διαλόγου και κοινών επιτροπών.</p> <p><strong>Μπορεί να αλλάξει το καθεστώς των Βάσεων;</strong></p> <p>Ο Λοϊζίδης εκτιμά ότι μακροπρόθεσμα θα μπορούσε να διαμορφωθεί ένα διαφορετικό μοντέλο, στο οποίο οι Βρετανοί θα διατηρούν στρατιωτική παρουσία, αλλά μέσα σε ένα νέο πλαίσιο ασφάλειας που θα ωφελεί και την Κυπριακή Δημοκρατία.</p> <p>Επισημαίνει μάλιστα ότι ενδεχόμενη λύση του Κυπριακού θα μπορούσε να δημιουργήσει τις προϋποθέσεις για επανεξέταση του ρόλου των Βάσεων μέσα σε μια ευρύτερη αρχιτεκτονική ασφάλειας της Ανατολικής Μεσογείου και της Ευρώπης.</p> <p><strong>Η σύγκριση με τα νησιά Τσάγκος</strong></p> <p>Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει και η αναφορά στην υπόθεση των νησιών Τσάγκος.</p> <p>Το Διεθνές Δικαστήριο της Χάγης έκρινε σε συμβουλευτική γνωμοδότηση το 2019 ότι η απόσπαση των νησιών Τσάγκος από τον Μαυρίκιο κατά τη διαδικασία αποαποικιοποίησης παραβίασε το δικαίωμα αυτοδιάθεσης.</p> <p>Σύμφωνα με το Euronews, Κύπριοι αξιωματούχοι και νομικοί έχουν εντοπίσει ομοιότητες με τον τρόπο που η Βρετανία διατήρησε το Ακρωτήρι και τη Δεκέλεια το 1960. Άλλοι αναλυτές, ωστόσο, θεωρούν τις δύο περιπτώσεις διαφορετικές, μεταξύ άλλων επειδή το καθεστώς των Βάσεων ενσωματώθηκε στις συμφωνίες ίδρυσης της Κυπριακής Δημοκρατίας.</p> <p>Το Λονδίνο εξακολουθεί να θεωρεί αδιαπραγμάτευτη την κυριαρχία του στις δύο περιοχές και επικαλείται ως νομική βάση τη συμφωνία του 1960.</p>