Απόρρητο Βρετανικό έγγραφο 1918: H Τουρκία συνδέει Κύπρο με εδάφη από τη Ρωσία
<p>Ένα απόρρητο εβδομαδιαίο δελτίο της βρετανικής υπηρεσίας πληροφοριών, με ημερομηνία 27 Φεβρουαρίου 1918, καταγράφει με ασυνήθιστη καθαρότητα αυτό που το Λονδίνο θεωρούσε τότε δεδομένο: ότι η Τουρκία θα επανέφερε το ζήτημα της Κύπρου, συνδέοντάς το με την αξίωση επιστροφής των εδαφών Καρς, Αρνταχάν και Βατούμ από τη... Ρωσία.</p> <p>Το έγγραφο φέρει διαβάθμιση ΑΠΟΡΡΗΤΟ (SECRET) και τίτλο Weekly Report on Turkey and Other Moslem Countries.<em> I.</em> Συντάκτης είναι το Intelligence Bureau του Department of Information, της υπηρεσίας που παρήγε εσωτερικά δελτία για την Υψηλή Πύλη, τους μουσουλμάνους της Ρωσίας και τον Καύκασο στα τελευταία χρόνια του Α΄ Παγκοσμίου Πολέμου.</p> <p>Το αντίγραφο που διασώζεται φέρει τη σφραγίδα Property of the Inquiry -Κυβέρνηση των Ηνωμένων Πολιτειών - 22 Μαρτίου 1918. Η «Inquiry» ήταν η μυστική ομάδα σχεδιασμού ειρήνης του προέδρου Γούντροου Ουίλσον. Το κείμενο δηλαδή δεν έμεινε στο Λονδίνο: στάλθηκε στην Ουάσιγκτον ως υλικό προετοιμασίας για τη διάσκεψη ειρήνης. Σήμερα καταχωρίζεται στα αμερικανικά Εθνικά Αρχεία (NARA), Record Group 256, Inquiry Documents.<br><br><strong>Τι λέει το επίμαχο απόσπασμα</strong></p> <p>Στη σελίδα 3 του δελτίου ο συντάκτης υπενθυμίζει ότι η βρετανική κατοχή της Κύπρου, βάσει της αμυντικής Σύμβασης της 4ης Ιουνίου 1878, ήταν εξαρτημένη από τη ρωσική κατοχή των περιοχών Καρς–Αρνταχάν–Βατούμ μετά τον ρωσοτουρκικό πόλεμο. Η σύμβαση έπαψε να ισχύει όταν η Βρετανία και η Οθωμανική Αυτοκρατορία βρέθηκαν σε εμπόλεμη κατάσταση, τον Νοέμβριο του 1914, και αντικαταστάθηκε από την προσάρτηση της Κύπρου στη Βρετανική Αυτοκρατορία.</p> <p>Αμέσως μετά έρχεται η πρόβλεψη που υπογραμμίζεται στο αντίγραφο:</p> <p>«Το σημείο είναι σχεδόν βέβαιο ότι θα το εγείρουν οι Τούρκοι, και αυτό αναμφίβολα ήταν ένα από τα κίνητρά τους όταν αξίωναν την επιστροφή των εν λόγω περιοχών από τη Ρωσία.»</p> <p>Με άλλα λόγια, ήδη από τον χειμώνα του 1918 το Λονδίνο διάβαζε τις τουρκικές κινήσεις στον Καύκασο και στην Πετρούπολη όχι μόνο ως ζήτημα συνόρων με τη Ρωσία, αλλά και ως μοχλό για να ξανανοίξει ο φάκελος της Κύπρου.<br><br><img src="https://cdn.sigmalive.com/uploads/280/HMomJ1dXUAADjSg_1788368504.jpg" alt="" width="1005" height="1156"><img src="https://cdn.sigmalive.com/uploads/280/HMomJ3hWgAEcrYK_1788368520.jpg" alt="" width="944" height="1115"><br><br><strong>Το πλαίσιο του εγγράφου</strong></p> <p>Το ίδιο τεύχος περιγράφει την τουρκική αντιπροσωπεία στην Πετρούπολη (αναφορά του ταγματάρχη Keyes, 15 Ιανουαρίου 1918) ως «κακώς πληροφορημένη» και επιφυλακτική, με διπλή γραμμή: ενίσχυση του αυτονομισμού των μουσουλμάνων του Καυκάσου ώστε η Υπερκαυκασία να συνδεθεί άμεσα ή έμμεσα με την Οθωμανική Αυτοκρατορία· και, παράλληλα, στήριξη ενός ενιαίου μουσουλμανικού μπλοκ εντός της Ρωσίας, ώστε η Μόσχα να παραμείνει φιλική προς την Τουρκία.</p> <p>Στην ίδια συνέχεια παρουσιάζεται το Πανρωσικό Μουσουλμανικό Κίνημα και επιστολή του Ahmed Tsalikov προς τους μπολσεβίκους (Δεκέμβριος 1917), στην οποία ζητεί «σταθερή εξουσία» στη Ρωσία ως προϋπόθεση για οποιαδήποτε «απελευθερωτική αποστολή» προς την ισλαμική Ανατολή.</p> <p>Η Κύπρος μπαίνει σε αυτό το κάδρο όχι ως απομονωμένο αποικιακό ζήτημα, αλλά ως αντάλλαγμα μιας ευρύτερης διαπραγμάτευσης συνόρων και επιρροής μετά την κατάρρευση της τσαρικής Ρωσίας.</p> <p>Η Σύμβαση της Κύπρου του 1878 όριζε ρητά ότι αν η Ρωσία επέστρεφε στην Τουρκία το Καρς και τις άλλες κατακτήσεις στην Αρμενία, η Βρετανία θα εγκατέλειπε το νησί. Ο πόλεμος του 1914 έδωσε στο Λονδίνο τη νομική αφορμή να κηρύξει τη σύμβαση άκυρη και να προσαρτήσει την Κύπρο (5 Νοεμβρίου 1914). Το δελτίο του Φεβρουαρίου 1918 δείχνει ότι οι ίδιοι οι Βρετανοί αναλυτές δεν θεωρούσαν κλειστό το θέμα στο μυαλό της τουρκικής πλευράς.</p>