Τέσσερις στους 10 ενήλικες καπνίζουν-Ανησυχητικά τα στοιχεία για τους εφήβους
Ανησυχητικές διαστάσεις λαμβάνει η χρήση ηλεκτρονικού τσιγάρου από τους νέους στην Κύπρο, με τα στοιχεία να καταδεικνύουν σημαντική στροφή των εφήβων προς τα νέα προϊόντα καπνίσματος. Την ίδια ώρα, παρά τη μείωση που καταγράφεται στη χρήση του συμβατικού τσιγάρου, η συνολική εικόνα παραμένει προβληματική, καθώς η χρήση ηλεκτρονικού τσιγάρου διευρύνει το φαινόμενο. Μιλώντας στην εκπομπή «Μεσημέρι και Κάτι», ο Δρ Χρίστος Μηνάς, από την Προστασία της Αρχής Αντιμετώπισης Εξαρτήσεων Κύπρου και Επιστημονικός Διευθυντής του Μακάρειου Νοσοκομείου, παρουσίασε τα δεδομένα για το κάπνισμα στον ενήλικο και μαθητικό πληθυσμό, υπογραμμίζοντας την ανάγκη ενίσχυσης των μέτρων πρόληψης και προστασίας των ανηλίκων. Τέσσερις στους δέκα ενήλικες καπνίζουν Σύμφωνα με τα στοιχεία της έρευνας για τον γενικό πληθυσμό, περίπου τέσσερις στους δέκα ενήλικες στην Κύπρο δήλωσαν ότι έκαναν χρήση συμβατικού τσιγάρου κατά τον τελευταίο μήνα. Από αυτούς, περίπου οι μισοί εκφράζουν ενδιαφέρον να διακόψουν το κάπνισμα, ενώ τα ποσοστά επιτυχίας των προσπαθειών διακοπής εκτιμώνται περίπου στο 50%. Σε ό,τι αφορά τον μαθητικό πληθυσμό, η τελευταία έρευνα, η οποία πραγματοποιήθηκε στα τέλη του 2024, κατέδειξε μείωση στη χρήση συμβατικού τσιγάρου από 20% σε 14%. Ωστόσο, εάν συνυπολογιστεί και η χρήση ηλεκτρονικού τσιγάρου, το ποσοστό των νέων ηλικίας 15-16 ετών που έκαναν χρήση κατά τον τελευταίο μήνα ανέρχεται στο 23%. Μάλιστα, καταγράφεται υψηλότερο ποσοστό στα κορίτσια, με 27%, έναντι 20% στα αγόρια. «Η μόδα έχει ξεπεράσει την επιστήμη» Ιδιαίτερη ανησυχία προκαλεί, σύμφωνα με τον Δρ Μηνά, η εξάπλωση του ηλεκτρονικού τσιγάρου, το οποίο έχει εξελιχθεί σε ιδιαίτερα δημοφιλές προϊόν ανάμεσα στους εφήβους. Όπως ανέφερε, το ηλεκτρονικό τσιγάρο ξεκίνησε από την Κίνα πριν από περίπου 25 χρόνια, ωστόσο η διάδοσή του έχει πλέον ξεπεράσει την επιστημονική ενημέρωση γύρω από τις επιπτώσεις του. Εξήγησε ότι τα προϊόντα αυτά προβάλλονται συχνά ως εναλλακτική επιλογή του συμβατικού τσιγάρου, αλλά και ως μέθοδος διακοπής του καπνίσματος. Διευκρίνισε, ωστόσο, ότι η συζήτηση για τη μείωση της βλάβης αφορά αποκλειστικά συγκεκριμένες περιπτώσεις ενηλίκων, βαριών καπνιστών, στο πλαίσιο προγραμμάτων που αποσκοπούν τελικά στη διακοπή του καπνίσματος, και όχι τους εφήβους. Παράλληλα, υπογράμμισε ότι κανένα προϊόν ηλεκτρονικού τσιγάρου δεν έχει εγκριθεί από τον FDA ως μέθοδος διακοπής του καπνίσματος. Ο ίδιος προειδοποίησε ότι δεν πρόκειται για ακίνδυνα προϊόντα, επισημαίνοντας πως υπάρχουν επιστημονικά τεκμηριωμένες ενδείξεις για επιπτώσεις στην καρδιά, στα αιμοφόρα αγγεία, στους πνεύμονες και στο νευρικό σύστημα. Αναφέρθηκε επίσης σε πιθανές επιπτώσεις που σχετίζονται με μεταβολικά και άλλα νοσήματα, όπως ο διαβήτης και οι ρευματοπάθειες. Όσον αφορά τον κίνδυνο εμφάνισης καρκίνου, σημείωσε ότι θα χρειαστούν αρκετά χρόνια και μακροχρόνιες μελέτες για να εξαχθούν ασφαλή συμπεράσματα, όπως συνέβη και με το συμβατικό τσιγάρο. «Τέλος στο συμβατικό τσιγάρο, όχι όμως και στη νέα εποχή του ηλεκτρονικού τσιγάρου», είναι, όπως ανέφερε, το μήνυμα που προβάλλεται από την καπνοβιομηχανία, χωρίς να αναδεικνύονται επαρκώς οι κοινοί αλλά και οι νέοι κίνδυνοι που συνδέονται με τα προϊόντα αυτά. Όπως χαρακτηριστικά εξήγησε, πρόκειται για έναν τροποποιημένο κίνδυνο και όχι για την εξάλειψη των επιπτώσεων του καπνίσματος. Ένας από τους σημαντικότερους λόγους της εξάπλωσης του ηλεκτρονικού τσιγάρου στους νέους είναι, σύμφωνα με τον Δρ Μηνά, η ελκυστική παρουσίαση των προϊόντων, τα χρώματα, τα αρώματα και η μεγάλη ποικιλία γεύσεων. Όπως ανέφερε, περίπου 44% των νέων δήλωσαν ότι έχουν δοκιμάσει ηλεκτρονικό τσιγάρο, ενώ το αντίστοιχο ποσοστό στους φοιτητές φτάνει το 57%. Σύμφωνα με τον ίδιο, στην Ευρώπη περίπου 15 εκατομμύρια νέοι καπνίζουν, ενώ η μεγάλη ποικιλία γεύσεων και η εμφάνιση των συσκευών έχουν συμβάλει στη μετατροπή του ηλεκτρονικού τσιγάρου σε ένα προϊόν που συνδέεται με τη μόδα και την κοινωνική αποδοχή. Ιδιαίτερη αναφορά έκανε στα προγεμισμένα ηλεκτρονικά τσιγάρα, τα οποία, λόγω του μικρού μεγέθους και της εμφάνισής τους, μπορούν να χρησιμοποιούνται σχεδόν ανεπαίσθητα σε διάφορους χώρους, όπως καφετέριες, πανεπιστήμια, αλλά και κατά την οδήγηση. Αυτό, όπως τόνισε, καθιστά ακόμη δυσκολότερη την κοινωνική αναγνώριση και αντιμετώπιση της χρήσης τους. Τα μέτρα και οι εισηγήσεις για αντιμετώπιση του φαινομένου Ο Δρ Μηνάς υπογράμμισε ότι η αντιμετώπιση του καπνίσματος αποτελεί βασικό πυλώνα της εθνικής στρατηγικής και του σχεδίου δράσης για τις εξαρτήσεις. Όπως ανέφερε, η νομοθεσία προβλέπει ότι η πώληση και η διάθεση καπνικών προϊόντων σε ανηλίκους κάτω των 18 ετών απαγορεύεται. Ωστόσο, στην πράξη, η εφαρμογή της συγκεκριμένης πρόνοιας εξακολουθεί να παρουσιάζει προβλήματα. Στο πλαίσιο αυτό, έχουν διατυπωθεί εισηγήσεις για τροποποίηση της νομοθεσίας, ενίσχυση των ελέγχων και εφαρμογή αποτελεσματικότερων διαδικασιών επιβεβαίωσης της ηλικίας των αγοραστών, με υποχρεωτική επίδειξη ταυτότητας. Παράλληλα, προτείνεται η εκπαίδευση των πωλητών ώστε να αρνούνται την πώληση σε ανηλίκους, καθώς και η διενέργεια συστηματικότερων ελέγχων για τον εντοπισμό παράνομων πωλήσεων. Υπενθύμισε, επίσης, ότι η χρήση ηλεκτρονικού τσιγάρου απαγορεύεται από τη νομοθεσία στους κλειστούς χώρους όπου ισχύει η απαγόρευση καπνίσματος. Σημαντικό μέρος των δράσεων αφορά και την πρόληψη στα σχολεία. Όπως εξήγησε, στο δημοτικό λειτουργεί, σε συνεργασία με το Υπουργείο Υγείας, το πρόγραμμα «Εργαστήρι Ζωής», με στόχο την πρόληψη της πειραματικής χρήσης καπνού από τα παιδιά. Παράλληλα, προωθούνται παρεμβάσεις για τη διακοπή του καπνίσματος στο σχολικό περιβάλλον, ενώ στη διάθεση των πολιτών που επιθυμούν να διακόψουν το κάπνισμα βρίσκεται και η τηλεφωνική γραμμή 1431. Τέλος, ο Δρ Μηνάς ανέφερε ότι βρίσκονται σε εξέλιξη και δύο ευρωπαϊκά προγράμματα, στο πλαίσιο των ευρύτερων προσπαθειών για την πρόληψη και την αντιμετώπιση του καπνίσματος.
