Αλλάζει η ειδική εκπαίδευση μετά από 27 χρόνια-«Κανένα παιδί αποκλεισμένο»
Σημαντική συζήτηση για τον εκσυγχρονισμό του πλαισίου που διέπει την εκπαίδευση των παιδιών με αναπηρία ή/και ανάγκες πρόσθετης υποστήριξης πραγματοποιήθηκε την Τετάρτη, 18 Νοεμβρίου 2026, ενώπιον της Κοινοβουλευτικής Επιτροπής Παιδείας, στο πλαίσιο της εξέτασης του «περί Αγωγής και Εκπαίδευσης Παιδιών με Αναπηρία ή/και Ανάγκες Πρόσθετης Υποστήριξης (Τροποποιητικού) Νόμου του 2026». Στη συνεδρία παρέστη και η Υπουργός Παιδείας, Αθηνά Μιχαηλίδου, η οποία παρουσίασε τις βασικές πρόνοιες και τη φιλοσοφία της προτεινόμενης μεταρρύθμισης, υπογραμμίζοντας την ανάγκη αλλαγής ενός νομοθετικού πλαισίου που παραμένει σε ισχύ εδώ και 27 χρόνια. Ο πρόεδρος της Επιτροπής Παιδείας, Χρύσανθος Σαββίδης, χαρακτήρισε το νομοσχέδιο ιδιαίτερα σημαντικό, σημειώνοντας ότι πρόκειται για μια εξέλιξη που αναμενόταν από το 1999. Όπως ανέφερε, το ζήτημα αφορά πρωτίστως τα δικαιώματα των παιδιών, την ισότητα και τη διασφάλιση ίσων ευκαιριών στην εκπαίδευση, ανεξάρτητα από τις δυσκολίες που ενδεχομένως αντιμετωπίζουν. Τόνισε, παράλληλα, ότι η πολιτεία οφείλει να βρίσκεται δίπλα στα παιδιά, προσφέροντας ουσιαστική στήριξη και αντιμετωπίζοντάς τα με σεβασμό, ενώ υπογράμμισε την ανάγκη να ακούγονται τόσο οι οικογένειες όσο και οι εκπαιδευτικοί. «Στόχος μας είναι κανένα παιδί να μη νιώθει αποκλεισμένο», ανέφερε, χαρακτηρίζοντας το νομοσχέδιο σημαντικό βήμα προς αυτή την κατεύθυνση. «Για 27 χρόνια έχουμε την ίδια νομοθεσία – Πρέπει να αλλάξουμε τα δεδομένα» Παρουσιάζοντας τη φιλοσοφία της νομοθετικής αλλαγής, η Υπουργός Παιδείας Αθηνά Μιχαηλίδου επισήμανε ότι η Κύπρος εφαρμόζει εδώ και 27 χρόνια το ίδιο νομοθετικό πλαίσιο για την εκπαίδευση των παιδιών με αναπηρία και ότι πλέον είναι αναγκαίος ο εκσυγχρονισμός του. Όπως ανέφερε, υπάρχουν παιδιά που ταλαιπωρούνται μέσα σε ένα σύστημα το οποίο δεν τους προσφέρει πάντοτε τις κατάλληλες δυνατότητες για να αναπτυχθούν και να αξιοποιήσουν τις ικανότητές τους. Η Υπουργός εξήγησε ότι η αλλαγή προωθείται σταδιακά, ώστε να διασφαλιστεί η ομαλή μετάβαση και να αποφευχθούν προβλήματα κατά την εφαρμογή της. Βασικός στόχος, όπως ανέφερε, είναι η δημιουργία ενός συμπεριληπτικού σχολείου, με επίκεντρο το παιδί. Υπογράμμισε, επίσης, ότι το Υπουργείο αποδεικνύει έμπρακτα πως ακούει τις απόψεις και τις εισηγήσεις των εμπλεκόμενων φορέων και παραμένει ανοικτό σε προτάσεις για περαιτέρω βελτίωση του νομοσχεδίου. Σύμφωνα με την Υπουργό, το 98% των παιδιών με αναπηρία ήδη φοιτούν στη γενική τάξη, γεγονός που καταδεικνύει την παρουσία και την ένταξή τους στα γενικά σχολεία. Ωστόσο, η επιδίωξη είναι η ουσιαστική συμμετοχή τους στην εκπαιδευτική διαδικασία, μέσα από ένα σχολικό περιβάλλον που αναγνωρίζει τις διαφορετικές ανάγκες και διασφαλίζει ίσες ευκαιρίες μάθησης. Οι εννέα τομείς δράσης του Υπουργείου Η πρόταση του Υπουργείου Παιδείας περιλαμβάνει εννέα βασικούς τομείς δράσης, οι οποίοι συνδέονται με τους δέκα πυλώνες που διαμορφώνουν το μέλλον της ενταξιακής εκπαίδευσης, σύμφωνα με τον Ευρωπαϊκό Φορέα για την Ειδική Αγωγή και την Ενταξιακή Εκπαίδευση. Οι παρεμβάσεις αφορούν: - Την καλλιέργεια κουλτούρας συμπερίληψης στο σχολικό περιβάλλον. - Την ενίσχυση του ρόλου και της συμμετοχής των γονέων. - Τη συμμετοχή των ίδιων των παιδιών στις διαδικασίες που τα αφορούν. - Τη βελτίωση της λειτουργίας των Επαρχιακών Επιτροπών. - Τη διαφοροποίηση της διδασκαλίας και της αξιολόγησης, ανάλογα με τις ανάγκες κάθε παιδιού. - Την επιμόρφωση των εκπαιδευτικών. - Τη ρύθμιση του ζητήματος του απολυτηρίου, ώστε τα παιδιά να μπορούν να λαμβάνουν κανονικά το απολυτήριό τους. - Την εφαρμογή προγράμματος ενισχυμένης υποστήριξης. - Την ενίσχυση του θεσμού των σχολικών βοηθών και συνοδών. Ιδιαίτερη αναφορά έγινε στο ζήτημα του απολυτηρίου, με την Υπουργό να επισημαίνει ότι πρόκειται για μια απλή αλλά ουσιαστική αλλαγή, η οποία μπορεί να διαφοροποιήσει σημαντικά τις προοπτικές των παιδιών, διασφαλίζοντας ότι θα λαμβάνουν κανονικά το απολυτήριό τους. Στην παρουσίασή της, η Υπουργός αναφέρθηκε και στην αξιολόγηση του Ευρωπαϊκού Φορέα για την Ειδική Αγωγή και την Ενταξιακή Εκπαίδευση, σημειώνοντας ότι η προσπάθεια που καταβάλλει η Κύπρος τα τελευταία χρόνια αναγνωρίζεται από τον ευρωπαϊκό οργανισμό. Όπως ανέφερε, ο εκσυγχρονισμός του νομοθετικού πλαισίου θεωρείται σημαντικό βήμα προς τον συστημικό μετασχηματισμό της εκπαίδευσης. Επισήμανε, ωστόσο, ότι η μετάβαση στην ενταξιακή εκπαίδευση αποτελεί εξελικτική διαδικασία, η οποία προϋποθέτει οργανωτικά και διοικητικά μέτρα, σταδιακή εφαρμογή, καθώς και συνεχή παρακολούθηση και αξιολόγηση. «Επιδιώκουμε ένα σχολείο που αίρει τα εμπόδια, αναγνωρίζει τη διαφορετικότητα των αναγκών και δίνει σε κάθε παιδί πραγματικές ευκαιρίες να συμμετέχει και να μαθαίνει», ανέφερε, τονίζοντας ότι μέσα από τον διάλογο και τη συνεργασία επιδιώκεται η διαμόρφωση ενός σαφούς και εφαρμόσιμου νομοθετικού πλαισίου. Καταληκτικά, υπογράμμισε ότι η μετάβαση προς τη συμπεριληπτική εκπαίδευση αποτελεί συλλογική ευθύνη και ουσιαστική επένδυση για το μέλλον όλων των παιδιών. Θετική ήταν η τοποθέτηση του Τμήματος Κοινωνικής Ενσωμάτωσης απέναντι στην προτεινόμενη νομοθεσία. Εκπρόσωπος του Τμήματος ανέφερε ενώπιον της Επιτροπής ότι το νομοσχέδιο συνιστά εκσυγχρονισμό και βελτίωση του υφιστάμενου πλαισίου, εκφράζοντας παράλληλα συμφωνία με τον ρόλο που αποδίδεται στο Τμήμα μέσα από τις νέες ρυθμίσεις. Την ανάγκη αναμόρφωσης του υφιστάμενου συστήματος υπογράμμισε και η Επίτροπος Προστασίας των Δικαιωμάτων του Παιδιού, εκφράζοντας ικανοποίηση για το γεγονός ότι, έπειτα από 27 χρόνια, ξεκινά η διαδικασία αλλαγής ενός παρωχημένου πλαισίου. Όπως ανέφερε, ιδιαίτερη σημασία έχει η δημιουργία ενός αποτελεσματικού μηχανισμού, ο οποίος θα διασφαλίζει ότι οι αποφάσεις λαμβάνονται έγκαιρα, ώστε κάθε παιδί να λαμβάνει την υποστήριξη που χρειάζεται, στον χρόνο που τη χρειάζεται. Υπογράμμισε, επίσης, ότι το δικαίωμα του παιδιού πρέπει να διαπερνά οριζόντια όλες τις διαδικασίες, ενώ η αξιολόγηση οφείλει να είναι παιδοκεντρική και να λαμβάνει υπόψη τις πραγματικές ανάγκες του κάθε παιδιού.Από την πλευρά της, η ΚΥΣΟΑ χαιρέτισε την έναρξη της διαδικασίας αλλαγής της νομοθεσίας, επισημαίνοντας ότι είναι σημαντικό πως μετά από 27 χρόνια προωθούνται αλλαγές στον τομέα της ειδικής εκπαίδευσης. Την ίδια ώρα, έθεσε ενώπιον της Επιτροπής ζητήματα που, όπως ανέφερε, εξακολουθούν να αποτελούν παθογένειες του συστήματος. Ιδιαίτερη αναφορά έγινε στη λειτουργία των Επαρχιακών Επιτροπών, με την ΚΥΣΟΑ να επισημαίνει προβλήματα λογοδοσίας, αλλά και περιπτώσεις κατά τις οποίες οι ίδιες οι επιτροπές δεν έχουν επαρκή γνώση των παιδιών που καλούνται να αξιολογήσουν Απαντώντας στις τοποθετήσεις των φορέων, η Αθηνά Μιχαηλίδου ανέφερε ότι το Υπουργείο δεν διαφωνεί με τις επισημάνσεις που κατατέθηκαν και επανέλαβε την ετοιμότητά του να εξετάσει εισηγήσεις για βελτίωση του νομοσχεδίου. Η Υπουργός αναφέρθηκε, επίσης, στους οικονομικούς πόρους που διατίθενται για την ειδική αγωγή, σημειώνοντας ότι το ποσό ανέρχεται στα 143 εκατομμύρια ευρώ, συμπεριλαμβανομένου του προσωπικού. Παράλληλα, τόνισε ότι το Υπουργείο έχει ανταποκριθεί στην ανάγκη διόρθωσης στρεβλώσεων του υφιστάμενου συστήματος, προσθέτοντας ότι κατά τη συζήτηση κατατέθηκαν σημαντικές επισημάνσεις, με τις οποίες το Υπουργείο δεν διαφωνεί.
