1854: Το τρένο των νεκρών…Πρώτη θέση μέχρι τον τάφο
Στις 13 Νοεμβρίου 1854, ένα τρένο έφυγε από έναν σταθμό δίπλα στο Waterloo με πενθούντες και φέρετρα. Προορισμός του ήταν το νεκροταφείο του Μπρούκγουντ. Ακόμη και το φέρετρο ταξίδευε με εισιτήριο που έγραφε τη θέση του. Του Κρίστοφερ Σταύρου Πιτσιλλίδη Στο Λονδίνο υπήρχε κάποτε εισιτήριο τρίτης θέσης για φέρετρο. Επάνω του αναγράφονταν η αφετηρία και ο προορισμός, Waterloo και Brookwood, όπως σ’ ένα κοινό σιδηροδρομικό εισιτήριο. Μία λέξη εξηγούσε τη διαφορά: coffin. Ο επιβάτης είχε θέση στο τρένο, αλλά το εισιτήριο το κρατούσε κάποιος άλλος. Στις 13 Νοεμβρίου 1854 αναχώρησε το πρώτο προγραμματισμένο δρομολόγιο του Σιδηροδρόμου της Νεκρόπολης του Λονδίνου, του London Necropolis Railway. Το τρένο ξεκινούσε από δικό του σταθμό δίπλα στο Waterloo και κατευθυνόταν προς το Μπρούκγουντ, στο Σάρεϊ, πάνω από σαράντα χιλιόμετρα από το κέντρο του Λονδίνου. Σύμφωνα με το National Transport Trust, εκείνη την πρώτη μέρα μεταφέρθηκαν για ταφή δίδυμα που είχαν γεννηθεί νεκρά. Η διαδρομή διαρκούσε περίπου μία ώρα. Το Λονδίνο μεγάλωνε και οι χώροι ταφής του ασφυκτιούσαν. Η ιδέα ήταν να δημιουργηθεί ένα μεγάλο νεκροταφείο έξω από την πόλη, σε απόσταση που ο σιδηρόδρομος είχε κάνει διαχειρίσιμη. Τα φέρετρα και οι συγγενείς ταξίδευαν με την ίδια αμαξοστοιχία, σε χωριστά βαγόνια. Κοντά στο Μπρούκγουντ το τρένο έβγαινε από την κύρια γραμμή και έμπαινε στο ίδιο το νεκροταφείο. Εκεί υπήρχαν δύο σταθμοί, ο νότιος για το αγγλικανικό τμήμα και ο βόρειος για το τμήμα των μη Αγγλικανών. Η κοινωνική διαβάθμιση του βικτωριανού σιδηροδρόμου ακολουθούσε τους επιβάτες και σε αυτό το ταξίδι. Η εταιρεία είχε διαφορετικές κατηγορίες για τους συνοδούς και για τη μεταφορά των φερέτρων. Το σωζόμενο εισιτήριο τρίτης θέσης δίνει στην ιστορία κάτι πιο συγκεκριμένο από τη γενική παρατήρηση ότι οι Βικτωριανοί έδιναν σημασία στην τάξη. Δείχνει τη στιγμή που η διάκριση γινόταν συναλλαγή στο γκισέ. Ακόμη και για μια διαδρομή που θα έκανε μία φορά, το φέρετρο είχε κατηγορία. Σχεδόν μισό αιώνα αργότερα, το 1902, η ανακατασκευή του Waterloo οδήγησε τη Νεκρόπολη σε νέο σταθμό, στον αριθμό 121 της Westminster Bridge Road. Τη νύχτα της 16ης προς τη 17η Απριλίου 1941, στον γερμανικό βομβαρδισμό του Λονδίνου, ο σταθμός χτυπήθηκε. Η υπηρεσία έπαψε και ο τερματικός σταθμός δεν ξαναχτίστηκε. Η είσοδος του κτιρίου σώζεται ακόμη. Σήμερα μπορείς να περάσεις από μπροστά της πηγαίνοντας προς το Waterloo, αγνοώντας ποιοι περίμεναν κάποτε εκεί για το τρένο. Εμείς στην Κύπρο έχουμε τα δικά μας παλιά σιδηροδρομικά εισιτήρια και ωράρια. Όταν άρχισε να λειτουργεί ο Κυπριακός Κυβερνητικός Σιδηρόδρομος το 1905, η πρώτη του γραμμή συνέδεσε την Αμμόχωστο με τη Λευκωσία. Μετέφερε ανθρώπους, εμπορεύματα και αλληλογραφία. Ένα σωζόμενο ωράριο Αμμοχώστου–Λευκωσίας, από τη συλλογή του Ιδρύματος Κώστα και Ρίτας Σεβέρη, δείχνει πώς δύο πόλεις μπήκαν στο ίδιο καθημερινό πρόγραμμα. Στο Λονδίνο, ο ίδιος τρόπος οργάνωσης του χρόνου είχε μπει ακόμη και στην κηδεία. Η οικογένεια είχε ώρα αναχώρησης, σταθμό άφιξης και εισιτήριο επιστροφής. Στο εισιτήριο του φέρετρου υπήρχε μόνο η διαδρομή προς το Μπρούκγουντ. Πηγές: The Brookwood Cemetery Society, The Cemetery Railway./ National Transport Trust, London Necropolis Railway./ Royal Geographical Society, Last Exit to Brookwood./ Surrey Local History, Necropolis Refreshment Rooms./ Famagusta New Museum, Famagusta Railway, συλλογή Ιδρύματος Κώστα και Ρίτας Σεβέρη. Ο Κρίστοφερ Σταύρου Πιτσιλλίδης είναι Ιστοριοδίφης της Συλλογικής Μνήμης και γράφει το «Παλαιολόγιο». Αναζητά σε τεκμήρια της καθημερινής ζωής, από ένα εισιτήριο μέχρι ένα παλιό δρομολόγιο, τις ιστορίες που άφησαν πίσω τους οι άνθρωποι.