Οι «παγίδες του έρωτα» των μυστικών υπηρεσιών: Από την KGB στη Stasi
Η φερόμενη «ερωτική παγίδα» (honey trap) με επίκεντρο τον Τζένσεν Χουάνγκ και την παραίτησή του από την ηγεσία της Nvidia προκαλεί πολιτικές αναταράξεις στην Ουάσιγκτον. Οι ερωτικές σχέσεις, οι προσωπικές αδυναμίες και ο φόβος της δημόσιας έκθεσης αποτελούν εδώ και δεκαετίες μέρος του οπλοστασίου των μυστικών υπηρεσιών. Πρόκειται για τις λεγόμενες «honey traps», επιχειρήσεις κατά τις οποίες η ερωτική ή σεξουαλική προσέγγιση χρησιμοποιείται για τη στρατολόγηση πληροφοριοδοτών, την απόσπαση μυστικών ή τον εκβιασμό προσώπων που κατέχουν ευαίσθητες θέσεις. Σε ανάλυσή του στο Engelsberg Ideas , ο Μαρκ Πολυμερόπουλος, ο οποίος υπηρέτησε επί 26 χρόνια στη CIA, εξετάζει ιστορικές υποθέσεις και εξηγεί ότι οι υπηρεσίες πληροφοριών αναζητούν τις αδυναμίες των πιθανών στόχων τους. Στον κόσμο της κατασκοπείας χρησιμοποιείται συχνά το ακρωνύμιο MICE, από τις αγγλικές λέξεις Money, Ideology, Coercion και Ego: χρήμα, ιδεολογία, εξαναγκασμός και εγωισμός. Πρόκειται για τέσσερα βασικά κίνητρα που μπορούν να οδηγήσουν κάποιον στη συνεργασία με ξένη υπηρεσία πληροφοριών. Οι «Ρωμαίοι» της Stasi Μία από τις χαρακτηριστικότερες περιπτώσεις συστηματικής αξιοποίησης ερωτικών σχέσεων καταγράφεται στην Ανατολική Γερμανία κατά τη διάρκεια του Ψυχρού Πολέμου. Ο επικεφαλής της εξωτερικής κατασκοπείας της Stasi, Μάρκους Βολφ, χρησιμοποίησε άνδρες πράκτορες, γνωστούς ως «Ρωμαίους», οι οποίοι προσέγγιζαν γυναίκες που εργάζονταν σε ευαίσθητες κυβερνητικές υπηρεσίες της Δυτικής Γερμανίας. Στόχος ήταν η ανάπτυξη προσωπικών σχέσεων που θα επέτρεπαν τη σταδιακή απόκτηση πρόσβασης σε απόρρητες πληροφορίες. Ο Πολυμερόπουλος αναφέρεται στην περίπτωση του πράκτορα με το ψευδώνυμο «Felix», ο οποίος εγκαταστάθηκε στη Δυτική Γερμανία τη δεκαετία του 1950 και στρατολόγησε τη «Norma», υπάλληλο που είχε πρόσβαση σε πληροφορίες της δυτικογερμανικής καγκελαρίας. Σύμφωνα με στοιχεία που παραθέτει η CIA, 40 γυναίκες διώχθηκαν στη Δυτική Γερμανία κατά τη διάρκεια του Ψυχρού Πολέμου για υποθέσεις κατασκοπείας. Η KGB και ο εκβιασμός Βρετανού διπλωματικού υπαλλήλου Μία διαφορετική μέθοδο χρησιμοποίησε η σοβιετική KGB στην περίπτωση του Τζον Βάσαλ, υπαλλήλου της βρετανικής πρεσβείας στη Μόσχα τη δεκαετία του 1950. Σύμφωνα με τις ιστορικές αναφορές που επικαλείται ο Πολυμερόπουλος, ο Βάσαλ φωτογραφήθηκε σε προσωπικές στιγμές με άνδρες, υπό συνθήκες που, σύμφωνα με μεταγενέστερες μαρτυρίες, περιλάμβαναν και τη χρήση ουσιών. Η KGB φέρεται να αξιοποίησε το φωτογραφικό υλικό για να τον εκβιάσει, απειλώντας με αποκάλυψη της προσωπικής του ζωής. Ο Βάσαλ κατέληξε να παραδώσει σημαντικό αριθμό εγγράφων στους Σοβιετικούς. Ανάλογη περίπτωση αποτέλεσε ο Αμερικανός πεζοναύτης Κλέιτον Λόουντρι, ο οποίος υπηρετούσε στην αμερικανική πρεσβεία στη Μόσχα τη δεκαετία του 1980 και στρατολογήθηκε από την KGB έπειτα από ερωτική προσέγγιση. Γιατί οι «παγίδες» δεν λειτουργούν πάντα Ο πρώην αξιωματούχος της CIA επισημαίνει ότι η αποτελεσματικότητα των συγκεκριμένων επιχειρήσεων εξαρτάται από το κοινωνικό και πολιτισμικό περιβάλλον. Επικαλείται χαρακτηριστικά μαρτυρία Γάλλου αξιωματικού πληροφοριών, ο οποίος υποστήριξε ότι οι εξωσυζυγικές σχέσεις δεν προσφέρουν πάντοτε αποτελεσματικό μέσο εκβιασμού στη γαλλική κοινωνία, καθώς η αποκάλυψή τους μπορεί να μην προκαλεί τις συνέπειες που προσδοκά μια ξένη υπηρεσία. Παράλληλα, σημειώνει ότι, σύμφωνα με μαρτυρίες πρώην στελεχών των αμερικανικών υπηρεσιών πληροφοριών, ο εκβιασμός δεν θεωρείται ιδανική μέθοδος για τη δημιουργία σταθερών και μακροχρόνιων δικτύων πρακτόρων. Ένας πληροφοριοδότης που συνεργάζεται λόγω ιδεολογικών πεποιθήσεων ή οικονομικών κινήτρων μπορεί, κατά την εκτίμησή τους, να αποδειχθεί πιο αξιόπιστος από κάποιον που ενεργεί αποκλειστικά υπό την απειλή αποκάλυψης προσωπικών μυστικών. Η προσωπική εμπειρία ενός πρώην πράκτορα της CIA Ο Πολυμερόπουλος ολοκληρώνει την ανάλυσή του με ένα περιστατικό που, όπως αφηγείται, έζησε τη δεκαετία του 1990 στα Βαλκάνια. Κατά τη διάρκεια αποστολής του για συνεργασία με υπηρεσία πληροφοριών χώρας με κομμουνιστικό παρελθόν, δύο νεαρές γυναίκες τον πλησίασαν σε διάδρομο ξενοδοχείου, καλώντας τον στο δωμάτιό τους με την πρόφαση ότι χρειαζόταν να επισκευάσει ένα χαλασμένο μίνι μπαρ. Ο ίδιος υποστηρίζει ότι αναγνώρισε την απόπειρα προσέγγισης και αποχώρησε. Όταν αργότερα έθεσε το περιστατικό σε υψηλόβαθμο στέλεχος της τοπικής υπηρεσίας πληροφοριών, εκείνος φέρεται να του απάντησε χαμογελώντας: «Είναι η παλιά φρουρά, τι μπορούμε να κάνουμε;». Η αφήγηση, η οποία δεν συνοδεύεται από ανεξάρτητη τεκμηρίωση στο άρθρο, χρησιμοποιείται από τον Πολυμερόπουλο για να καταδείξει τη διαχρονική επιβίωση μεθόδων κατασκοπείας που συνδέονται με τον Ψυχρό Πόλεμο.