1222: Το φονικό τσουνάμι που σάρωσε την Πάφο - Έμεινε χωρίς νερό το λιμάνι
Ένας ισχυρός υποθαλάσσιος σεισμός στα νοτιοδυτικά της Κύπρου προκάλεσε ένα από τα πιο καταστροφικά φυσικά φαινόμενα που έχουν καταγραφεί στην ιστορία του νησιού. Η Πάφος και η Λεμεσός βρέθηκαν στο επίκεντρο, ενώ οι ιστορικές καταγραφές περιγράφουν μια θάλασσα που υποχώρησε και ένα λιμάνι που έμεινε χωρίς νερό. Η Κύπρος είναι ένα νησί που έχει συνδέσει την ιστορία του με τη θάλασσα. Για αιώνες, τα παράλιά της αποτέλεσαν εμπορικούς δρόμους, σημεία επικοινωνίας και πεδία στρατιωτικών συγκρούσεων. Υπήρξαν, όμως, στιγμές που η ίδια η θάλασσα μετατράπηκε σε απειλή, προκαλώντας καταστροφές που χαράχτηκαν στη συλλογική μνήμη. Μία από τις πιο εντυπωσιακές και λιγότερο γνωστές περιπτώσεις σημειώθηκε στις 3 Μαΐου 1222. Ένας ισχυρός υποθαλάσσιος σεισμός στα νοτιοδυτικά του νησιού προκάλεσε τσουνάμι, το οποίο έπληξε τις κυπριακές ακτές, με την Πάφο και τη Λεμεσό να καταγράφονται μεταξύ των περιοχών που υπέστησαν σοβαρές συνέπειες. Το περιστατικό καταγράφεται στην Εθνική Αξιολόγηση Κινδύνων της Κυπριακής Δημοκρατίας ως ένα από τα πλέον καταστροφικά τσουνάμι στην ιστορία της Κύπρου. Η θάλασσα υποχώρησε και το λιμάνι της Πάφου έμεινε χωρίς νερό Η περιγραφή του φαινομένου προκαλεί εντύπωση ακόμη και σήμερα. Σύμφωνα με την έκθεση της Πολιτικής Άμυνας, το τσουνάμι συνδέθηκε με την κατάρρευση του κάστρου της Πάφου, ενώ το λιμάνι της πόλης φέρεται να έμεινε χωρίς νερό. Η υποχώρηση της θάλασσας αποτελεί ένα από τα χαρακτηριστικά που μπορεί να προηγηθούν ενός τσουνάμι. Όταν το νερό απομακρύνεται απότομα από την ακτή, αποκαλύπτοντας τμήματα του βυθού που συνήθως βρίσκονται κάτω από την επιφάνεια, μπορεί να ακολουθήσει η άφιξη ενός ισχυρού κύματος. Στην περίπτωση του 1222, οι ιστορικές καταγραφές κάνουν λόγο για καταστροφικές πλημμυρικές επιπτώσεις τόσο στην Πάφο όσο και στη Λεμεσό. Η ένταση του σεισμού αποτυπώνεται και στην ιστορική σεισμική αξιολόγηση της Κύπρου, η οποία καταγράφει ένταση IX στην Πάφο και VIII στη Λεμεσό, στην αντίστοιχη ιστορική κλίμακα. Δεν ήταν το μοναδικό τσουνάμι που έπληξε την Κύπρο Το περιστατικό του 1222 δεν αποτελεί μεμονωμένη περίπτωση. Η αναδρομή στα ιστορικά δεδομένα αποκαλύπτει ότι η Κύπρος έχει επηρεαστεί από περισσότερα τσουνάμι, τα οποία προκλήθηκαν από διαφορετικές σεισμικές δραστηριότητες στην Ανατολική Μεσόγειο. Ένα ακόμη σημαντικό περιστατικό καταγράφηκε το 1202. Ισχυρός σεισμός στην ευρύτερη περιοχή της Ανατολικής Μεσογείου συνδέθηκε με υποθαλάσσια κατολίσθηση κοντά στις ακτές της Λεβαντίνης. Οι περιγραφές αναφέρουν ότι η θάλασσα ανάμεσα στην Κύπρο και τις απέναντι ακτές υποχώρησε, ενώ μεγάλα κύματα παρέσυραν πλοία προς την ξηρά. Αναφέρεται επίσης πλημμύρα στις ανατολικές περιοχές του νησιού. Αργότερα, στις 8 Αυγούστου 1303, ένας ισχυρός σεισμός στο ελληνικό τόξο, μεταξύ Κρήτης και Ρόδου, προκάλεσε τσουνάμι που επηρέασε μεγάλο μέρος της Ανατολικής Μεσογείου. Το φαινόμενο αναφέρθηκε στην Κύπρο, την Αίγυπτο, την Παλαιστίνη και τη νοτιοδυτική Τουρκία. Το τσουνάμι του 1953 στην Πάφο Ακόμη και στη σύγχρονη ιστορία της Κύπρου υπάρχουν καταγραφές σχετικών φαινομένων. Στις 10 Σεπτεμβρίου 1953, δύο ισχυροί σεισμοί μεγέθους 6,0 και 6,1 έπληξαν την επαρχία Πάφου, προκαλώντας εκτεταμένες καταστροφές. Σύμφωνα με την Εθνική Αξιολόγηση Κινδύνων, 40 άνθρωποι έχασαν τη ζωή τους, περίπου 100 τραυματίστηκαν και χιλιάδες έμειναν χωρίς στέγη. Οι σεισμοί συνοδεύτηκαν από ένα μικρό τσουνάμι κατά μήκος των ακτών της Πάφου, το οποίο, ωστόσο, δεν προκάλεσε ζημιές. Το περιστατικό αποτελεί υπενθύμιση ότι η σεισμική δραστηριότητα γύρω από την Κύπρο δεν αποτελεί αποκλειστικά ζήτημα της μακρινής ιστορίας. Γιατί η Κύπρος παραμένει εκτεθειμένη στον κίνδυνο τσουνάμι; Η γεωγραφική θέση της Κύπρου την καθιστά ευάλωτη σε θαλάσσια κύματα που μπορούν να δημιουργηθούν από σεισμούς σε διαφορετικά σημεία της Ανατολικής Μεσογείου. Σύμφωνα με την Εθνική Αξιολόγηση Κινδύνων, τρεις βασικές γεωτεκτονικές περιοχές μπορούν να αποτελέσουν πηγές τσουνάμι που ενδέχεται να επηρεάσουν το νησί: -Το Κυπριακό Τόξο, ιδιαίτερα στα δυτικά και νοτιοδυτικά της Πάφου. -Το ανατολικό τμήμα του Ελληνικού Τόξου, κυρίως μεταξύ Κρήτης και Ρόδου. -Το σύστημα του ρήγματος της Νεκράς Θάλασσας, από όπου μπορούν να προκληθούν και υποθαλάσσιες κατολισθήσεις. Διαβάστε επίσης: Λάρνακα: Έρχεται δοκιμαστική προειδοποίηση για τσουνάμι μέσω CY Alert 1. Κυπριακή Δημοκρατία – Πολιτική Άμυνα (2016): 2nd Report on the National Risk Assessment of the Republic of Cyprus 2. Ambraseys, N.N. & Melville, C.P. (1988): An Analysis of the Eastern Mediterranean Earthquake of 20 May 1202. Στο Historical Seismograms and Earthquakes of the World, Academic Press. 3. Fokaefs, A. & Papadopoulos, G.A. (2007): Επιστημονική έρευνα για την ιστορική σεισμικότητα και τον κίνδυνο τσουνάμι στην Ανατολική Μεσόγειο. 4. Yolsal, S., Taymaz, T. & Yolsal-Çevikbilen, S. (2007): Μελέτη για τα ιστορικά τσουνάμι της Ανατολικής Μεσογείου και τη μοντελοποίηση των γεγονότων του 1222 και του 1303. 5. Wirp et al. (2024): Dynamic Rupture Modeling of Large Earthquake Scenarios at the Hellenic Arc Toward Physics-Based Seismic and Tsunami Hazard Assessment, Journal of Geophysical Research: Solid Earth.