Charlie Hebdo: Η «Υποταγή» και η εκ περιτροπής προεδρία με προκαταβολή
Το εξώφυλλο που σημαδεύτηκε από την επίθεση του 2015, το μυθιστόρημα του Ουελμπέκ και ένας μουσουλμάνος υποψήφιος για τη γαλλική προεδρία του 2027. Στην Κύπρο, η απαίτηση προαποδοχής της εκ περιτροπής προεδρίας θέτει το ερώτημα: τι διαπραγματεύεσαι όταν έχεις ήδη παραχωρήσει το ζητούμενο; Ένας συγγραφέας ντυμένος μάγος, ένα μυθιστόρημα για τη μεταμόρφωση της Γαλλίας και ένα εξώφυλλο που απέκτησε τραγική ιστορική βαρύτητα. Στις 7 Ιανουαρίου 2015, το γαλλικό σατιρικό περιοδικό Charlie Hebdo κυκλοφόρησε με τη γελοιογραφία του Μισέλ Ουελμπέκ από τον Luz. «Οι προβλέψεις του μάγου Ουελμπέκ», έγραφε: «Το 2015 χάνω τα δόντια μου. Το 2022 κάνω Ραμαζάνι». Την ίδια ημέρα κυκλοφορούσε η «Υποταγή». Λίγες ώρες αργότερα, οι αδελφοί Κουασί εξαπέλυσαν την τρομοκρατική επίθεση στο Charlie Hebdo, στο Παρίσι. Δώδεκα άνθρωποι δολοφονήθηκαν συνολικά, ανάμεσά τους εμβληματικοί γελοιογράφοι και ο οικονομολόγος Μπερνάρ Μαρίς, φίλος του Ουελμπέκ. Συγκλονισμένος, ο συγγραφέας ανέστειλε την προώθηση του βιβλίου. Η έκδοσή του συνδέθηκε ανεξίτηλα με μια αιματηρή επίθεση στην ελευθερία της έκφρασης. Στη μυθιστορηματική Γαλλία του 2022, ένας μουσουλμάνος πολιτικός αναδεικνύεται Πρόεδρος με τη στήριξη παραδοσιακών πολιτικών δυνάμεων που επιδιώκουν να αποκλείσουν την άκρα δεξιά. Η μεταβολή προχωρεί μέσα από συμφωνίες που εξασφαλίζουν στους πρωταγωνιστές τους θέση στο καινούργιο σύστημα. Ο πανεπιστημιακός ήρωας, ο Φρανσουά, καταλαβαίνει τι συμβαίνει. Εξετάζει, όμως, τα ανταλλάγματα και υπολογίζει τις διευκολύνσεις. Η προσωπική του αποκατάσταση αποκτά μεγαλύτερη αξία από τις πεποιθήσεις του. Εδώ βρίσκεται η αιχμή του βιβλίου: η υποταγή μπορεί να προκύψει από διαδοχικούς, απολύτως εξηγήσιμους συμβιβασμούς. Κάθε υποχώρηση βρίσκει τη δικαιολογία της, ώσπου το συνολικό αποτέλεσμα ξεπερνά εκείνο που οι περισσότεροι θα αποδέχονταν εξαρχής. Έντεκα χρόνια αργότερα, προκύπτει ένας εντυπωσιακός συνειρμός. Ο Καρίμ Μπουαμράν, σοσιαλιστής δήμαρχος του Σεντ Ουέν, ο οποίος δηλώνει μουσουλμάνος, ανακοίνωσε την υποψηφιότητά του για τη γαλλική προεδρία του 2027. Το ενδεχόμενο εκλογής μουσουλμάνου Προέδρου βρίσκεται πλέον στην πραγματική πολιτική συζήτηση. Αυτό δεν αρκεί για να θεωρήσουμε ότι επαληθεύεται ολόκληρη η «Υποταγή». Ο Μπουαμράν υπερασπίζεται την κοσμικότητα του κράτους· η θρησκεία του δεν αποδεικνύει πρόθεση θρησκευτικού μετασχηματισμού της Γαλλίας. Η υποψηφιότητά του, μέσα σε συνθήκες πολιτικού κατακερματισμού και πόλωσης, επαναφέρει ωστόσο το ερώτημα του μυθιστορήματος: μέχρι πού μπορούν να φτάσουν οι πολιτικές συνεννοήσεις όταν η αποτροπή ενός αντιπάλου γίνεται υπέρτατος σκοπός; Στην Κύπρο, το αντίστοιχο ερώτημα αφορά τη μετατροπή μιας διεκδίκησης σε υποχρεωτική αφετηρία. Ο Τουφάν Έρχιουρμαν επαναφέρει την εκ περιτροπής προεδρία ως προϋπόθεση. Ο Πρόεδρος Χριστοδουλίδης, απαντώντας στις 18 Οκτωβρίου, επισήμανε την απαίτηση προαποδοχής τουρκοκυπριακών θέσεων χωρίς αντίστοιχη ανταπόκριση σε σημαντικές ελληνοκυπριακές θέσεις. Ποιος, λοιπόν, διαπραγματεύεται και ποιος προκαταβάλλει; Όταν η μία πλευρά αποδέχεται μια βασική επιδίωξη της άλλης πριν αρχίσουν οι συνομιλίες, η διαδικασία έχει ήδη παράγει αποτέλεσμα για εκείνον που το απαίτησε. Η παραχώρηση γίνεται εισιτήριο εισόδου. Χρειάζεται καθαρός διαχωρισμός. Η εκ περιτροπής προεδρία ως θεσμική ρύθμιση κρίνεται από το περιεχόμενό της και το συνολικό σύστημα διακυβέρνησης. Η απαίτηση προαποδοχής της κρίνεται από την ανισορροπία που επιβάλλει στη διαπραγμάτευση. Η δεύτερη ένσταση ισχύει ακόμη και για όποιον θεωρεί την πρώτη συζητήσιμη. Όποιος υποστηρίζει τη ρύθμιση οφείλει να εξηγήσει πώς παράγεται κοινή δημοκρατική εντολή, πώς λογοδοτεί ο Πρόεδρος σε όλους τους πολίτες και πώς αποτρέπεται η παράλυση της εκτελεστικής εξουσίας. Κυρίως, πώς εξασφαλίζεται ότι το κράτος που θα προκύψει θα αποφασίζει ανεξάρτητα από την Άγκυρα. Η πολιτική ισότητα και η επιθυμία επανένωσης δεν απαλλάσσουν από αυτές τις απαντήσεις. Ο Θουκυδίδης περιέγραψε πώς, μέσα στην πολιτική σύγκρουση, οι άνθρωποι άλλαζαν την καθιερωμένη σημασία των λέξεων για να δικαιολογήσουν τις πράξεις τους. Η παρατήρηση παραμένει επίκαιρη όταν μια παραχώρηση ονομάζεται «ευελιξία» χωρίς προσδιορισμένο αντάλλαγμα και μια προϋπόθεση παρουσιάζεται ως «ευκαιρία» χωρίς να εξετάζεται ποιον δεσμεύει. Η Κύπρος γνωρίζει το κόστος των τετελεσμένων. Η κατοχή απέκτησε διάρκεια και η προσωρινότητα εγκαταστάθηκε στη ζωή διαδοχικών γενεών. Γι’ αυτό οφείλουμε να αναλογιζόμαστε πού οδήγησαν προηγούμενες επιλογές και ποιες υποχωρήσεις απέκτησαν μονιμότητα. Η ιστορία δεν επαναλαμβάνεται μηχανικά. Επαναλαμβάνουμε, όμως, τα λάθη της όταν αγνοούμε τους μηχανισμούς που τα προκάλεσαν. Και όσο αναβάλλουμε το μάθημα, τόσο κινδυνεύουμε να ξαναπληρώνουμε τα δίδακτρα. Αν η εκ περιτροπής προεδρία πρέπει να γίνει αποδεκτή πριν αρχίσουν οι συνομιλίες, ποια αντίστοιχη δέσμευση αναλαμβάνει εκ των προτέρων η Άγκυρα για αποχώρηση στρατευμάτων και κατάργηση εγγυήσεων; Ή μήπως η διαπραγμάτευση αρχίζει με τις δικές μας παραχωρήσεις και αφήνει τις τουρκικές υποχρεώσεις για το τέλος; Πηγές / Μισέλ Ουελμπέκ, «Υποταγή», 2015 / Charlie Hebdo, 7.1.2015 / Le Monde, 8–9.1.2015 και 9.6.2026 / Le Point, δήλωση υποψηφιότητας Καρίμ Μπουαμράν, 9.6.2026 / Καρίμ Μπουαμράν, προεκλογικό μανιφέστο / Θουκυδίδης, Ιστορίαι, Γ΄ 82 / Προεδρία της Δημοκρατίας, 18.10.2026 / Reuters, 21.10.2026. Ο Κρίστοφερ Σταύρου Πιτσιλλίδης είναι ιστοριοδίφης και ερευνητής της συλλογικής μνήμης. Μέσα από τη σειρά «Παλαιολόγιο», συνδέει βιβλία, ιστορικά τεκμήρια και γεγονότα με τα ερωτήματα της σημερινής Κύπρου, αναζητώντας πώς οι συμβιβασμοί μετατρέπονται σε τετελεσμένα και η ιστορική εμπειρία σε πολιτικό μάθημα.