Πενταδάκτυλο: Το ελληνικό χωριό-φάντασμα της Ιταλίας με κυπριακό όνομα
Ένα χωριό στη νότια Ιταλία, με όνομα που παραπέμπει άμεσα στην Κύπρο, κρύβει μια ιστορία αιώνων. Το Πενταδάκτυλο, στην περιοχή της Καλαβρίας, υπήρξε κάποτε ακμάζων ελληνικός οικισμός, όμως με την πάροδο του χρόνου εγκαταλείφθηκε και μετατράπηκε σε χωριό-φάντασμα. Σύμφωνα με ρεπορτάζ του 2023, στο χωριό ζούσαν μόλις δύο μόνιμοι κάτοικοι. Το Πενταδάκτυλο, γνωστό στα ιταλικά ως Pentedattilo, βρίσκεται χτισμένο σε υψόμετρο περίπου 250 μέτρων, σε ένα εντυπωσιακό βραχώδες τοπίο. Η ονομασία του προέρχεται από το χαρακτηριστικό σχήμα του βράχου, που θυμίζει ανθρώπινο χέρι με πέντε δάχτυλα. Η ομοιότητα με την ονομασία της οροσειράς του Πενταδακτύλου στην Κύπρο δεν περνά απαρατήρητη, καθώς και στις δύο περιπτώσεις το όνομα συνδέεται με τη μορφολογία του φυσικού τοπίου. Από την αρχαία ελληνική παρουσία στην εγκατάλειψη Η ιστορία του οικισμού αρχίζει, σύμφωνα με ιστορικές αναφορές, το 640 π.Χ., όταν ιδρύθηκε ως αποικία Ελλήνων από τη Χαλκίδα. Το χωριό αποτέλεσε μέρος της Μεγάλης Ελλάδας, όπως ονομαζόταν η ευρύτερη περιοχή της νότιας Ιταλίας και της Σικελίας όπου αναπτύχθηκαν ελληνικές αποικίες κατά την αρχαιότητα. Κατά τη ρωμαϊκή περίοδο γνώρισε σημαντική οικονομική και στρατιωτική ανάπτυξη. Ωστόσο, στους επόμενους αιώνες άρχισε η παρακμή του, με τις επιδρομές των Σαρακηνών κατά τη βυζαντινή περίοδο να αφήνουν το αποτύπωμά τους στην περιοχή. Τον 12ο αιώνα πέρασε υπό την κυριαρχία των Νορμανδών, ενώ μέχρι σήμερα διατηρούνται τμήματα μεσαιωνικού κάστρου που είχε κατασκευαστεί για την προστασία του οικισμού. Ο σεισμός που άλλαξε την πορεία του χωριού Καθοριστικό πλήγμα για το Πενταδάκτυλο αποτέλεσε ο ισχυρός σεισμός του 1783, ο οποίος προκάλεσε εκτεταμένες καταστροφές. Πολλοί κάτοικοι αναγκάστηκαν να εγκαταλείψουν τις κατοικίες τους και να μετακινηθούν προς τη γειτονική περιοχή Μέλιτο ντι Πόρτο Σάλβο. Η ελληνική γλώσσα, που αποτελούσε στοιχείο της ταυτότητας του οικισμού, σταμάτησε να χρησιμοποιείται περίπου στα τέλη του 19ου αιώνα. Η σταδιακή εγκατάλειψη ολοκληρώθηκε στα τέλη της δεκαετίας του 1960 και στις αρχές της δεκαετίας του 1970, όταν ο οικισμός κρίθηκε ακατάλληλος για κατοίκηση. Μόλις δύο κάτοικοι σε ένα ολόκληρο χωριό Παρά την ερήμωσή του, το Πενταδάκτυλο δεν έπαψε εντελώς να έχει ζωή. Σύμφωνα με ρεπορτάζ της Deutsche Welle τον Μάιο του 2023, στο χωριό κατοικούσαν μόνιμα μόλις δύο άνθρωποι. Η μία ήταν η Ροσέλα Ακουιλάντι, η οποία εγκατέλειψε το Μιλάνο το 1983 και εγκαταστάθηκε στο Πενταδάκτυλο, επιλέγοντας να ασχοληθεί με την κτηνοτροφία. Ο δεύτερος ήταν ο Μάκα Τουνκάρα, πρόσφυγας από το Μάλι, ο οποίος τη βοηθούσε στις καθημερινές εργασίες της φάρμας. Οι δύο τους είχαν αναπτύξει μια στενή σχέση συνεργασίας και αλληλοϋποστήριξης, διατηρώντας ζωντανό έναν τόπο που οι περισσότεροι είχαν εγκαταλείψει. Ένας τόπος που προσελκύει επισκέπτες Παρότι τα περισσότερα κτίσματα έχουν υποστεί τη φθορά του χρόνου, το Πενταδάκτυλο εξακολουθεί να προσελκύει επισκέπτες χάρη στην ιστορία και την ιδιαίτερη αρχιτεκτονική του. Κατά τη δεκαετία του 1980, εθελοντές από διάφορες ευρωπαϊκές χώρες ανέλαβαν πρωτοβουλίες αποκατάστασης ορισμένων πέτρινων κατοικιών. Παράλληλα, καλλιτέχνες και τεχνίτες εγκαταστάθηκαν σε ανακαινισμένους χώρους, δημιουργώντας μικρά εργαστήρια και καταστήματα. Στο χωριό υπάρχουν επίσης καθολική εκκλησία και μουσείο λαϊκών παραδόσεων, ενώ η διοργάνωση φεστιβάλ ταινιών μικρού μήκους συμβάλλει στην προσέλκυση επισκεπτών. Το Πενταδάκτυλο αποτελεί σήμερα ένα ιδιαίτερο αποτύπωμα της ελληνικής παρουσίας στη νότια Ιταλία, συνδυάζοντας την ιστορική κληρονομιά με την εικόνα ενός σχεδόν εγκαταλελειμμένου οικισμού. Ένας τόπος με όνομα γνώριμο στους Κυπρίους, που εξακολουθεί να διατηρεί ζωντανές τις μνήμες του παρελθόντος. Πηγή: Μηχανή του Χρόνου