Σπόγγοι «φίλτρα» δίπλα στα ιχθυοτροφεία - Τι δείχνουν οι πρώτες δοκιμές
Σπόγγοι που φιλτράρουν το θαλασσινό νερό καλλιεργούνται πειραματικά δίπλα σε ιχθυοτροφείο στην Κύπρο, στο πλαίσιο του ερευνητικού έργου IASUS. Το ερώτημα: μπορούν αυτοί οι οργανισμοί να βοηθήσουν την ιχθυοκαλλιέργεια και, ταυτόχρονα, να προσφέρουν υλικό για την έρευνα φυσικών ενώσεων από τη θάλασσα; Στην προσπάθεια συνεργάζονται ερευνητές του θαλάσσιου περιβάλλοντος από το Marine and Environmental Research (MER) Lab, επιστήμονες της Φαρμακευτικής του Εθνικού και Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών (ΕΚΠΑ) και η εταιρεία ιχθυοκαλλιέργειας SeaWave Fisheries, δοκιμάζοντας την ιδέα στις τοπικές συνθήκες. Πώς φιλτράρουν το νερό οι σπόγγοι Οι σπόγγοι αντλούν θαλασσινό νερό μέσα από μικροσκοπικούς πόρους και τρέφονται με βακτήρια, μικρά σωματίδια και διαλυμένη οργανική ύλη. Γι’ αυτό παρουσιάζουν ενδιαφέρον για την ολοκληρωμένη πολυτροφική υδατοκαλλιέργεια (IMTA), όπου οργανική ύλη ή θρεπτικά συστατικά από ένα καλλιεργούμενο είδος μπορούν να αξιοποιηθούν από ένα άλλο. Το IASUS εξετάζει αν οι σπόγγοι μπορούν να αξιοποιήσουν μέρος της οργανικής ύλης γύρω από τα ιχθυοτροφεία, χωρίς να χρειάζονται καμία πρόσθετη τροφή. Δύο πειραματικές καλλιέργειες στη θάλασσα Η ομάδα εγκατέστησε μια πειραματική καλλιέργεια κοντά σε ιχθυοτροφείο και μια δεύτερη σε περιοχή αναφοράς, μακριά από την άμεση επίδρασή του. Και στις δύο, οι ερευνητές καταγράφουν την επιβίωση και την ανάπτυξη των σπόγγων, ενώ αναλύουν δείγματα νερού για τη διαλυμένη οργανική ύλη. Η ανάπτυξη διέφερε από σπόγγο σε σπόγγο. Τα στοιχεία αυτά θα καθοδηγήσουν τις επόμενες δοκιμές και τη βελτίωση των μεθόδων καλλιέργειας. Παράλληλα, η ομάδα αποκτά πρακτική γνώση για την καλλιέργεια σπόγγων στην Κύπρο, από την επιλογή ειδών και την εγκατάσταση των κατασκευών μέχρι την παρακολούθησή τους στη θάλασσα. Οι σπόγγοι στο εργαστήριο Οι σπόγγοι και οι μικροοργανισμοί που φιλοξενούν παράγουν ποικίλες φυσικές ενώσεις με ενδιαφέρον για τη βιοτεχνολογική έρευνα. Οι συνεργάτες του Τμήματος Φαρμακευτικής του ΕΚΠΑ έχουν ήδη μελετήσει το χημικό προφίλ αρκετών ειδών, εντοπίζοντας ποια αξίζουν περαιτέρω διερεύνηση. Η καλλιέργεια θα μπορούσε να προσφέρει το υλικό για αυτή την έρευνα και να περιορίσει την ανάγκη για επαναλαμβανόμενη συλλογή σπόγγων από το φυσικό περιβάλλον. «Το IASUS βοηθά να αναδειχθεί γιατί οργανισμοί όπως οι σπόγγοι αξίζουν μεγαλύτερη προσοχή». Ίκαρος Σάββα, ερευνητής θαλάσσιου περιβάλλοντος, MER Lab «Συχνά, το ενδιαφέρον του κοινού στρέφεται σε μεγάλα, εμβληματικά είδη που προσελκύουν φυσικά την προσοχή, όπως οι φάλαινες, οι καρχαρίες και οι χελώνες. Ωστόσο, τα οικοσυστήματα που συντηρούν αυτά τα ζώα εξαρτώνται από πολλά λιγότερο ορατά είδη, των οποίων η σημασία συχνά παραβλέπεται ή υποτιμάται», δήλωσε ο Ίκαρος Σάββα, ερευνητής θαλάσσιου περιβάλλοντος στο MER Lab. Επόμενο βήμα: οδικός χάρτης για την Κύπρο Παράλληλα με τις δοκιμές πεδίου, το IASUS αξιοποιεί τη διεθνή εμπειρία στην καλλιέργεια σπόγγων για να διαμορφώσει έναν πρακτικό οδικό χάρτη. Αυτός θα συνδυάζει τη δημοσιευμένη έρευνα με τα διδάγματα των δοκιμών, ώστε να καθοδηγήσει τις επόμενες προσπάθειες καλλιέργειας και πιθανές εφαρμογές στην υδατοκαλλιέργεια και τη βιοχημική έρευνα. ΤΟ IASUS ΜΕ ΜΙΑ ΜΑΤΙΑ Τι: Increasing Aquaculture Sustainability Using Sponges. Καλλιέργεια σπόγγων δίπλα σε ιχθυοτροφεία (IMTA). Πού: Πειραματική καλλιέργεια κοντά σε ιχθυοτροφείο και σε περιοχή αναφοράς στην Κύπρο. Ποιοι: MER Lab Ltd., SeaWave Fisheries Ltd., Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών. Διάρκεια: Έως τον Οκτώβριο του 2026. Χρηματοδότηση: Κυπριακή Δημοκρατία και Ευρωπαϊκό Ταμείο Περιφερειακής Ανάπτυξης (ΕΤΠΑ), μέσω του Προγράμματος ΘΑλΕΙΑ 2021–2027 και του Ιδρύματος Έρευνας και Καινοτομίας (ΙδΕΚ). Το IASUS (Increasing Aquaculture Sustainability Using Sponges) υλοποιείται από τη Marine and Environmental Research (MER) Lab Ltd., σε συνεργασία με τη SeaWave Fisheries Ltd. και το Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών, και συνεχίζεται έως τον Οκτώβριο του 2026. Συγχρηματοδοτείται από την Κυπριακή Δημοκρατία και το Ευρωπαϊκό Ταμείο Περιφερειακής Ανάπτυξης, μέσω του Επιχειρησιακού Προγράμματος ΘΑλΕΙΑ 2021–2027 και του Ιδρύματος Έρευνας και Καινοτομίας.