Είδες το; Τρεις τοίχοι, μια γειτονιά, μια κουβέντα
Τρεις καλλιτέχνες, τρεις νέες τοιχογραφίες και μια γειτονιά που κάθισε σε κύκλο να συζητήσει. Πότε ήταν η τελευταία φορά που περπάτησες στη γειτονιά σου έτσι, χωρίς λόγο; Όχι για να πας κάπου, αλλά για να δεις τι υπάρχει γύρω σου; Κάθε μέρα κάνουμε την ίδια διαδρομή: σπίτι, αυτοκίνητο, δουλειά, σπίτι. Τους τοίχους γύρω μας ούτε που τους προσέχουμε. Αν μας ρωτήσει κάποιος τι χρώμα έχουν, δεν ξέρουμε. Στους Αγίους Ομολογητές, τρεις καλλιτέχνες έδωσαν σε τρεις από αυτούς τους τοίχους κάτι να πουν. Είδες το; Η ζωή που ήταν στον δρόμο Το 1961 η Jane Jacobs έγραψε ότι μια γειτονιά είναι ασφαλής και ζωντανή όταν στον δρόμο υπάρχει πάντα κόσμος: άνθρωποι που κάθονται έξω, κουβεντιάζουν και, χωρίς να το καταλαβαίνουν, προσέχουν ο ένας τον άλλον. Στη συζήτηση που κάναμε στο IN TOTO στις 29 Μαρτίου, μια κάτοικος είπε το ίδιο με τα δικά της λόγια. Θυμήθηκε πώς ήταν παλιά η γειτονιά: ο κόσμος έξω, οι γείτονες να μιλούν από πόρτα σε πόρτα, τα παιδιά να παίζουν στους δρόμους. «Υπήρχε ζωή», είπε. «Έτσι όπως εξελίχθηκε η πόλη, τη χάσαμε.» Μπορεί μια τοιχογραφία να τη φέρει πίσω; Μόνη της, όχι. Αν όμως φέρει έστω λίγο από εκείνη την ατμόσφαιρα, όπως είπε η ίδια, ίσως ο κόσμος βρει ξανά λόγο να βγει έξω. Πώς ξεκίνησαν όλα Όλα ξεκίνησαν από το Laou Laou, τη δράση της OPU που κλείνει τα στενά της γειτονιάς για τα αυτοκίνητα και τα ανοίγει για πεζούς, ποδήλατα, παιδιά και καρέκλες. Η OPU αποφάσισε, όπως εξηγεί η Έλενα Γεωργίου, να συνεργαστεί με τρεις καλλιτέχνες για να φέρει λίγο χρώμα στη γειτονιά και να βγάλει τον κόσμο έξω να την ανακαλύψει. Έτσι, στις αρχές του 2026, η Σιμόνη Φιλίππου ζωγράφισε το Ode to the Tree, ο Milenko Stevanović το The 6PM Crew και ο Twenty Three το Go On. Ακολούθησε η δράση Είδες το; — Art Around Town (OPU, IN TOTO, ABR), με περιπάτους, μια έκθεση με μεταξοτυπίες των έργων στο IN TOTO και, στο τέλος, μια ανοιχτή συζήτηση. Όσα ακολουθούν ειπώθηκαν εκεί. Τέχνη χωρίς εισιτήριο «Art is for everybody», έλεγε ο Keith Haring. Σε μια γκαλερί πρέπει να αποφασίσεις να πας. Μια τοιχογραφία, όπως ειπώθηκε, είναι απλώς εκεί. Τη συναντάς στον δρόμο σου, και σου αλλάζει λίγο τη μέρα. Κάποιος το περιέγραψε σαν μια ανάσα: περπατάς στην πόλη, βλέπεις στον τοίχο κάτι που σε αγγίζει και για μια στιγμή νιώθεις ότι σε εκφράζει. Ένας καλλιτέχνης θυμήθηκε περαστικούς που σταματούσαν κάτω από τη σκαλωσιά για να του πουν «Μπράβο, ευχαριστούμε!», λες και έκανε κάτι σπουδαίο. Και ίσως να έκανε. Υπάρχουν και τα μικρά: σχεδιάκια κρυμμένα σε κάποια γωνιά, που τα ανακαλύπτεις σαν σε κυνήγι θησαυρού. Γι' αυτό αξίζει, όπως ειπώθηκε, να αλλάζεις πού και πού διαδρομή: ποτέ δεν ξέρεις τι θα βρεις. Ποιος πληρώνει; Όταν ένας καλλιτέχνης άρχισε να κάνει τοιχογραφίες στην Κύπρο, το 2012, έπρεπε να εξηγεί στις αρχές τι είναι η τέχνη του δρόμου και γιατί αξίζει. Σήμερα, όπως είπε στον κύκλο, βρίσκεις πιο εύκολα και τοίχο και χρηματοδότηση. Κάποιοι το λένε «φαινόμενο Banksy». Ο τοίχος βρίσκεται. Το δύσκολο είναι όλα τα άλλα. «Η δουλειά μου είναι να παράγω εικαστικό έργο», είπε ένας καλλιτέχνης, όμως για να γίνει το έργο πρέπει πρώτα να γράψει αιτήσεις. Ακούστηκε και το γνωστό: «Α, δωρεάν τέχνη, ωραία, κάμε ό,τι θέλεις στον τοίχο μου». Λες και η δουλειά του καλλιτέχνη δεν χρειάζεται να πληρωθεί. Το ιδανικό θα ήταν οι φορείς να αναλαμβάνουν τα χαρτιά και οι καλλιτέχνες να κάνουν αυτό που ξέρουν. Γιατί το χρώμα στους δρόμους δεν βγαίνει από μόνο του. 13-12 Κάθε γειτονιά έχει και τους δικούς της ανώνυμους ζωγράφους. Στον κύκλο μιλήσαμε για τα παιδιά που ήδη γράφουν στους τοίχους: «13-12», ονόματα, συνθήματα. Είναι ο δικός τους τρόπος να πουν «είμαστε εδώ». Το ερώτημα ήταν πώς μπορούν αυτά τα παιδιά να καλλιεργήσουν τις δεξιότητές τους. Με εργαστήρια; Στον κύκλο ειπώθηκε ότι δύσκολα θα τα δεχτούν. Η Φιλαδέλφεια το έλυσε αλλιώς: ένα πρόγραμμα κατά των γκράφιτι του 1984 έγινε με τα χρόνια το Mural Arts Philadelphia, με χιλιάδες τοιχογραφίες που φτιάχνουν καλλιτέχνες μαζί με νέους. Στον κύκλο ακούστηκε κάτι παρόμοιο: μην τους κάνεις μάθημα, ζωγράφισε μαζί τους, πάνω σε έναν αληθινό τοίχο. Και υπάρχουν παραδείγματα. Μαθητές που δεν ενδιαφέρονταν ιδιαίτερα για το σχολείο δούλεψαν τρεις μέρες με έναν καλλιτέχνη σε μια τοιχογραφία, και κάποιοι του έστελναν μηνύματα για καιρό μετά. Σε άλλο σχολείο, μαθήτριες έμαθαν να φτιάχνουν στένσιλ. «Το λάτρεψαν.» Κι αν…; Από τη συζήτηση βγήκαν ιδέες που αξίζει να τις κρατήσουμε. Κι αν υπήρχε ένας χάρτης της γειτονιάς όπου θα μπορούσες να δηλώσεις: «Έχω έναν τοίχο, σε αυτή τη διεύθυνση, τόσα τετραγωνικά»; Οι καλλιτέχνες θα έβρισκαν πού να δουλέψουν και θα πρότειναν έργα. Κάποιος θυμήθηκε ότι κάτι τέτοιο υπήρχε στη Ρώμη το 2015. Κι αν ένας τοίχος βαφόταν ξανά άσπρος κάθε τόσο, για να ζωγραφίζει όποιος θέλει; Κι αν οι γείτονες έβαζαν όλοι από λίγα χρήματα για την τοιχογραφία που θέλουν να δουν; Κι αν οι τοιχογραφίες ταξίδευαν από γειτονιά σε γειτονιά; Και το πιο δύσκολο: πώς μπορεί μια τέτοια συζήτηση να φτάσει μέχρι τον δήμο και να φέρει αποτέλεσμα; Σχέδιο δεν υπάρχει ακόμα. «Για μένα, αυτό είναι μόνο η αρχή», είπε κάποιος. Συμφωνούμε. Είδες το; Δεν σου ζητάμε να γίνεις καλλιτέχνης. Αύριο, πάρε με τα πόδια έναν δρόμο που δεν παίρνεις ποτέ και κοίτα τους τοίχους. Αν βρεις κάτι που δεν περίμενες, φωτογράφισέ το και στείλ' το μας. Κι αν έχεις έναν τοίχο που θα ήθελες να ζωντανέψει, ή ξέρεις να ζωγραφίζεις σε τοίχους και θέλεις να το μάθεις σε κάποιον μικρότερο, μίλησέ μας. Η κουβέντα δεν τελειώνει εδώ. Όλη αυτή η συζήτηση έγινε ταινία οκτώ λεπτών, που μπορείς να δεις στο YouTube. Ολόκληρη τη συζήτηση μπορείς να τη βρεις στο blog του ABR. Οι μεταξοτυπίες των τριών τοιχογραφιών είναι περιορισμένης έκδοσης και στηρίζουν πρωτοβουλίες της γειτονιάς. Για περισσότερα, ρώτα την OPU. Η ομάδα του ABR Δες την ταινία: Είδες το; — Art Around Town Η συζήτηση στο abrfest.com/blog/what-can-art-change-in-a-neighbourhood Instagram: @alternativebrainsrule · @opu_collective Γράψου στο newsletter μας στο Substack: alternativebrainsrule.substack.com Το TY-CO είναι ένα ευρωπαϊκό έργο που χρηματοδοτείται από το πρόγραμμα Creative Europe, στο πλαίσιο της πρόσκλησης CREA-CULT-2024-COOP-1. Με τη χρηματοδότηση της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Οι απόψεις και οι γνώμες που διατυπώνονται εκφράζουν αποκλειστικά τις απόψεις των συντακτών και δεν αντιπροσωπεύουν κατ'ανάγκη τις απόψεις της Ευρωπαϊκής Ένωσης ή του Ευρωπαϊκού Εκτελεστικού Οργανισμού Εκπαίδευσης και Πολιτισμού (EACEA). Η Ευρωπαϊκή Ένωση και ο EACEA δεν μπορούν να θεωρηθούν υπεύθυνοι για τις εκφραζόμενες απόψεις.