Ένα «ΟΧΙ» από την Κωνσταντινούπολη με αποδέκτη και την Άγκυρα (ΦΩΤΟ)
Αιχμηρή παρέμβαση του γενικού προξένου Κωνσταντίνου Κούτρα για το τουρκολιβυκό, τα δικαιώματα των ελληνικών νησιών και τη στάση των συμμάχων, σε μια περίοδο κατά την οποία ο ελληνοτουρκικός διάλογος συνυπάρχει με τις διαφωνίες στο Αιγαίο και την Ανατολική Μεσόγειο. Από την καρδιά της Πόλης, εκεί όπου η ελληνική παρουσία κουβαλά το βάρος της ιστορίας αλλά και τις αγωνίες του παρόντος, ο γενικός πρόξενος της Ελλάδας, πρέσβης Κωνσταντίνος Κούτρας, επέλεξε να συνδέσει το ιστορικό «ΟΧΙ» με τις σημερινές προκλήσεις στις ελληνοτουρκικές σχέσεις. Ο Έλληνας διπλωμάτης έδωσε στην εθνική επέτειο μια διάσταση που ξεπερνούσε την ιστορική αναδρομή, με αναφορές στις τουρκικές διεκδικήσεις, στο τουρκολιβυκό μνημόνιο, στα δικαιώματα των ελληνικών νησιών και στη στάση των συμμάχων. Η συγκυρία προσέδιδε ιδιαίτερη σημασία στα λόγια του. Οι ελληνοτουρκικές σχέσεις βρίσκονται σε μια ιδιότυπη κατάσταση: οι δίαυλοι επικοινωνίας παραμένουν ανοιχτοί, η ανάγκη διατήρησης της ηρεμίας αναγνωρίζεται και από τις δύο πλευρές, αλλά οι διαφωνίες για το Αιγαίο και την Ανατολική Μεσόγειο εξακολουθούν να δοκιμάζουν τα όρια της διπλωματίας. Μια εθνική επέτειος με πολιτικά μηνύματα Η ομιλία πραγματοποιήθηκε στο Γενικό Προξενείο της Ελλάδας στην Κωνσταντινούπολη, μετά την πανηγυρική δοξολογία στον Ιερό Καθεδρικό Ναό Εισοδίων της Θεοτόκου Πέραν. Μέλη της ομογένειας, Έλληνες επισκέπτες στην Πόλη, εκπαιδευτικοί και μαθητές των ομογενειακών σχολείων συγκεντρώθηκαν για να τιμήσουν την επέτειο του 1940. Η επιμνημόσυνη δέηση για τους πεσόντες, η κατάθεση στεφάνου, η ενός λεπτού σιγή και ο Εθνικός Ύμνος, που έψαλαν όλοι μαζί στο τέλος της εκδήλωσης, διαμόρφωσαν μια ατμόσφαιρα συγκίνησης. Για τους Έλληνες της Κωνσταντινούπολης, άλλωστε, η 28η Οκτωβρίου έχει και μια πρόσθετη διάσταση. Είναι μια ημέρα που συνδέει τη μνήμη της πατρίδας με την ιστορία της ίδιας της ομογένειας, με ανθρώπους που έφυγαν από την Πόλη για να πολεμήσουν στην Ελλάδα, γνωρίζοντας ότι ενδέχεται να μην επιστρέψουν ποτέ στα σπίτια τους. Αυτό το ιστορικό υπόβαθρο αξιοποίησε ο Κωνσταντίνος Κούτρας για να περάσει από το χθες στο σήμερα, από την αντίσταση του 1940 στις σύγχρονες διπλωματικές αντιπαραθέσεις. «Τι εννοούν όταν μας λένε να τα βρούμε με την Τουρκία;» Ένα από τα βασικά σημεία της παρέμβασης του Έλληνα Γενικού Προξένου ήταν η αναφορά στις πιέσεις και στις προτροπές που δέχεται η Ελλάδα για την επίλυση των διαφορών της με την Τουρκία. Ο γενικός πρόξενος δεν αμφισβήτησε την ανάγκη του διαλόγου, αλλά έθεσε το ερώτημα ποιο μπορεί να είναι το περιεχόμενό του όταν, κατά την ελληνική θέση, οι διεκδικήσεις της Άγκυρας δεν έχουν έρεισμα στο διεθνές δίκαιο. «Τι άραγε εννοούν όταν μας παροτρύνουν “να τα βρούμε με την Τουρκία”; Όταν μας παροτρύνουν να συζητήσουμε τις τουρκικές απαιτήσεις, οι οποίες είναι έωλες και δεν εδράζονται στο Διεθνές Δίκαιο;», είπε ο Κωνσταντίνος Κούτρας. Το τουρκολιβυκό και τα νησιά στο επίκεντρο Ο Έλληνας Γενικός Πρόξενος επέκρινε την έγκριση του μνημονίου του 2019 από τη Βουλή των Αντιπροσώπων της ανατολικής Λιβύης στις 20 Οκτωβρίου 2026, χαρακτηρίζοντάς το «ανυπόστατο, ψευδεπίγραφο, παράνομο και εξόχως προκλητικό». Στο επίκεντρο της κριτικής του βρέθηκε η αντιμετώπιση των ελληνικών νησιών στην οριοθέτηση των θαλάσσιων ζωνών. «Η κεντρική λογική της Άγκυρας και της Λιβύης δεν είναι ότι τα ελληνικά νησιά (Κρήτη, Κάσος, Κάρπαθος, Ρόδος) δεν υπάρχουν φυσικά στον χάρτη, αλλά ότι δεν δικαιούνται καθόλου υφαλοκρηπίδα και Αποκλειστική Οικονομική Ζώνη (ΑΟΖ) πέραν των 6 ναυτικών μιλίων των χωρικών τους υδάτων». Και συνέχισε: «Εξαφανίζοντας νομικά τις θαλάσσιες ζώνες των νησιών, η Τουρκία και η Λιβύη ισχυρίζονται ότι οι ηπειρωτικές τους ακτές προβάλλονται ανεμπόδιστα η μία απέναντι στην άλλη». Το μήνυμα προς τους συμμάχους και η αναφορά στις ΗΠΑ Η παρέμβαση του Κωνσταντίνου Κούτρα δεν είχε ως αποδέκτη μόνο την Άγκυρα. Περιλάμβανε και μια αναφορά στη στάση συμμάχων και εταίρων απέναντι στις ελληνοτουρκικές διαφορές. Ανατρέχοντας στην πολιτική της Τουρκίας κατά τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο, την οποία χαρακτήρισε «επιτήδεια ουδετερότητα», έκανε τη σύνδεση με το παρόν: «Υπάρχουν και σήμερα σύμμαχοι και εταίροι που παριστάνουν τον επιτήδειο ουδέτερο και κρατούν ίσες αποστάσεις μεταξύ θύτη και θύματος. Σε θέματα που αφορούν στην Ελλάδα και στην Κύπρο». Ο Έλληνας διπλωμάτης, ωστόσο, αναφέρθηκε και στις αντιδράσεις που προκάλεσε η έγκριση του τουρκολιβυκού μνημονίου, ενδυναμώνοντας το επιχείρημα ότι η Ελλάδα δεν αντιμετωπίζει μόνη της τη διαφωνία για το τουρκολιβυκό μνημόνιο. «Βέβαια, η Ελλάδα δεν μένει άπραγη! Την απόφαση κύρωσης του ψευδεπίγραφου τουρκο-λιβυκού μνημονίου καταδίκασαν οι ΗΠΑ με διορθωτική δήλωσή τους». Επικαλέστηκε επίσης την κοινή τοποθέτηση της Ελλάδας, της Κύπρου, της Αιγύπτου, του Μπαχρέιν, των Ηνωμένων Αραβικών Εμιράτων και των κρατών-μελών της Ευρωπαϊκής Ένωσης, καθώς και αντίδραση του γενικού γραμματέα του ΟΗΕ. Η ελληνική ομογένεια στο πλευρό της εμπόλεμης Ελλάδας Πέρα από τις πολιτικές αναφορές, η ομιλία είχε ιδιαίτερη σημασία για την ελληνική κοινότητα της Κωνσταντινούπολης. Ο Κωνσταντίνος Κούτρας υπενθύμισε ότι περίπου 400 έως 600 Κωνσταντινουπολίτες αναχώρησαν από τον σταθμό του Σίρκετζι για να πολεμήσουν στο Αλβανικό Μέτωπο. Ανάμεσά τους βρίσκονταν και Ρωμιοί με τουρκική υπηκοότητα, οι οποίοι, όπως ανέφερε, γνώριζαν ότι η συμμετοχή τους στον ελληνικό στρατό μπορούσε να οδηγήσει στην απώλεια της ιθαγένειάς τους και στην οριστική απομάκρυνσή τους από την Πόλη. «Η Ρωμιοσύνη της Πόλης έδωσε το δικό της αίμα για την ελευθερία», ήταν η φράση με την οποία ο γενικός πρόξενος συνόψισε αυτή την ιστορική διαδρομή. Στην ίδια ενότητα αναφέρθηκε και στις διώξεις των μη μουσουλμανικών μειονοτήτων στην Τουρκία κατά τη διάρκεια του πολέμου, στην επιστράτευση των «Είκοσι Κλάσεων» το 1941 και στην επιβολή του Φόρου Περιουσίας, το γνωστό «Βαρλίκι», το 1942. Για τους μαθητές των ομογενειακών σχολείων που παρακολουθούσαν την εκδήλωση, η αναφορά αυτή έφερε στο προσκήνιο μια πτυχή της ιστορίας που συνδέεται άμεσα με τις οικογένειες και τη συλλογική μνήμη της κοινότητάς τους. Αιχμές για την τουρκική ουδετερότητα στον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο Στο ιστορικό μέρος της ομιλίας του, ο Κωνσταντίνος Κούτρας υπενθύμισε επίσης τη στάση της Τουρκίας κατά τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο, αντιπαραβάλλοντας την ελληνική αντίσταση στον φασισμό με την πολιτική ουδετερότητας που ακολούθησε η Άγκυρα. Αναφέρθηκε ειδικότερα στη συμφωνία της Τουρκίας με τη ναζιστική Γερμανία, στις εμπορικές σχέσεις των δύο χωρών και στην καθυστερημένη είσοδο της Τουρκίας στον πόλεμο. «Κατά τη διάρκεια του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου, η επίσημη Τουρκία ακολούθησε μια πολιτική που οι ιστορικοί ονομάζουν “επιτήδεια ουδετερότητα”», δήλωσε, υποστηρίζοντας ότι η Άγκυρα δεν ανταποκρίθηκε στις δεσμεύσεις που είχε αναλάβει έναντι των συμμάχων της. «Παρότι είχε υπογράψει το 1939 Αγγλογαλλοτουρκικό Σύμφωνο Αλληλοβοήθειας και δεσμευόταν από το Βαλκανικό Σύμφωνο να συνδράμει την Ελλάδα σε περίπτωση επίθεσης στα σύνορά της, όταν ήρθε η ώρα της κρίσης, αθέτησε τις υπογραφές της. Αντί να σταθεί στο πλευρό των Συμμάχων, επέλεξε ένα ύπουλο διπλό παιχνίδι». Στη συνέχεια περιέγραψε τις σχέσεις της Τουρκίας με τις δύο εμπόλεμες πλευρές: «Από τη μία πλευρά, διαπραγματευόταν με τους Βρετανούς και τους Αμερικανούς, αποσπώντας οικονομική βοήθεια και σύγχρονο οπλισμό, με την υπόσχεση ότι “κάποια στιγμή” θα μπει στον πόλεμο. Από την άλλη πλευρά, τον Ιούνιο του 1941 —τη στιγμή ακριβώς που η Ελλάδα βρισκόταν υπό γερμανική μπότα— η Άγκυρα υπέγραψε Σύμφωνο Φιλίας και Μη Επίθεσης με τη ναζιστική Γερμανία του Χίτλερ». Ο Κωνσταντίνος Κούτρας υπενθύμισε επίσης ότι η Τουρκία προμήθευε τη γερμανική πολεμική βιομηχανία με χρώμιο μέχρι το 1944 και κήρυξε τον πόλεμο στη Γερμανία και στην Ιαπωνία στις 23 Φεβρουαρίου 1945, λίγο πριν από τη λήξη της προθεσμίας για συμμετοχή στα ιδρυτικά μέλη του ΟΗΕ. «Πέντε ημέρες πριν λήξει η προθεσμία, χωρίς να ρίξει ούτε μία σφαίρα, χωρίς να θυσιάσει ούτε έναν στρατιώτη, εξασφάλισε θέση στο τραπέζι των νικητών, απολαμβάνοντας όλα τα οφέλη της ειρήνης». «Η Ελλάδα έτοιμη να βροντοφωνάξει ξανά το ΟΧΙ» Η κορύφωση της ομιλίας ήρθε όταν ο Κωνσταντίνος Κούτρας συνέδεσε ευθέως την επέτειο του 1940 με τη σημερινή υπεράσπιση της ελληνικής κυριαρχίας και των κυριαρχικών δικαιωμάτων. «Θα ήθελα να σας διαβεβαιώσω ότι ο Ελληνικός λαός, έχοντας συναίσθηση της ιστορικής του συνέχειας και του βάρους της ένδοξης ιστορίας που κουβαλάει στους ώμους του, είναι έτοιμος να βροντοφωνάξει ξανά το “ΟΧΙ” ως αυτονόητη απάντηση έναντι οιουδήποτε ανιστόρητου αναθεωρητισμού, έναντι οιασδήποτε προσπάθειας αμφισβήτησης της εθνικής κυριαρχίας και των κυριαρχικών μας δικαιωμάτων», είπε.