23 Οκτωβρίου: Γεννήθηκε ο κόσμος, αλλά η Χοιροκοιτία ήταν ήδη εκεί
Ένας αρχιεπίσκοπος υπολόγισε τη Δημιουργία στο 4004 π.Χ. Στην Κύπρο, όμως, οι άνθρωποι είχαν χτίσει σπίτια χιλιάδες χρόνια νωρίτερα. Αν ο Τζέιμς Άσερ είχε δίκιο, οι πρώτοι κάτοικοι της Χοιροκοιτίας θα αντιμετώπιζαν ένα σοβαρό στεγαστικό πρόβλημα: είχαν χτίσει τα σπίτια τους προτού δημιουργηθεί ο κόσμος. Ο Ιρλανδός αρχιεπίσκοπος του Άρμαγκ υπολόγισε ότι η πρώτη ημέρα της Δημιουργίας ήταν η Κυριακή 23 Οκτωβρίου του 4004 π.Χ., με αρχή το προηγούμενο βράδυ. Στη Χοιροκοιτία, ωστόσο, υπήρχε οργανωμένος οικισμός ήδη από την έβδομη χιλιετία π.Χ. Όταν, σύμφωνα με τη χρονολόγησή του, άρχιζε ο χρόνος, στην Κύπρο είχαν προηγηθεί ολόκληρες γενιές ανθρώπων. Ο Άσερ δημοσίευσε τον πρώτο τόμο των χρονικών του το 1650. Επιχείρησε να συνδυάσει τις βιβλικές γενεαλογίες, τις βασιλικές διαδοχές και τις αναφορές της αρχαίας ιστορίας σε μια συνεχή αλυσίδα, την οποία ακολούθησε προς τα πίσω μέχρι την αρχή των πάντων. Στην πρώτη σελίδα του έργου του τοποθέτησε τη Δημιουργία στην αρχή της νύχτας που προηγούνταν της 23ης Οκτωβρίου. Η ακρίβεια ήταν εντυπωσιακή: έτος, μήνας, ημέρα. Έλειπε, όμως, η δυνατότητα να ελεγχθεί το αποτέλεσμα με όσα θα αποκάλυπταν αργότερα η γεωλογία και η αρχαιολογία. Η χρονολόγησή του απέκτησε μεγάλη διάδοση και πέρασε ως σημείωση στα περιθώρια εκδόσεων της αγγλικής Βίβλου. Ένας υπολογισμός δίπλα στο κείμενο μπορούσε εύκολα, στα μάτια του αναγνώστη, να αποκτήσει το κύρος του ίδιου του κειμένου. Η Χοιροκοιτία προσφέρει μια σχεδόν αφοπλιστική απάντηση. Εκεί οι άνθρωποι έκτιζαν κυκλικές κατοικίες από πέτρα και πλιθάρι, οργάνωναν τον χώρο τους και κατασκεύαζαν έργα που απαιτούσαν συλλογική προσπάθεια. Η UNESCO περιγράφει έναν οικισμό με διαδοχικά τείχη και σύνθετη είσοδο, στοιχεία μιας κοινωνίας ικανής να σχεδιάζει και να εργάζεται για κοινές ανάγκες. Οι κάτοικοί της δεν γνώριζαν ότι θα εμφανιζόταν κάποτε ένας λόγιος που θα τοποθετούσε την αρχή του κόσμου μετά τη δική τους παρουσία. Άφησαν, όμως, πίσω τους όσα χρειαζόταν για να ελεγχθεί ο υπολογισμός του: σπίτια, εργαλεία, κατάλοιπα καθημερινής ζωής. Η γη διατήρησε ένα αρχείο που κανένας χρονογράφος δεν είχε ακόμη διαβάσει. Στην Κύπρο υπάρχει και μια δεύτερη, πιο απρόσμενη πλευρά αυτής της ιστορίας. Η μέτρηση του χρόνου από τη Δημιουργία ήταν γνώριμη και στη βυζαντινή παράδοση, με διαφορετική αφετηρία από εκείνη του Άσερ. Μια παλιά χρονολογία σε κυπριακή εκκλησία μπορεί επομένως να μοιάζει με έτος του μακρινού μέλλοντος, ενώ στην πραγματικότητα αναφέρεται στον Μεσαίωνα. Στον Τίμιο Σταυρό στο Πελένδρι, επιγραφή που αναφέρεται σε επιστημονική μελέτη διαβάζεται ως έτος 6686. Ο αριθμός συνδέεται με τη βυζαντινή μέτρηση από κτίσεως κόσμου και παραπέμπει στον 12ο αιώνα μ.Χ. Η εκκλησία δεν είχε ταξιδέψει στο μέλλον. Ο γραφέας της μετρούσε από διαφορετική αρχή. Αυτό κάνει την επέτειο της 23ης Οκτωβρίου ενδιαφέρουσα πέρα από το χαμόγελο που προκαλεί ένας κόσμος νεότερος από τη Χοιροκοιτία. Μας θυμίζει ότι μια χρονολογία χρειάζεται πάντοτε ερμηνεία: ποιος τη σημείωσε, από πού άρχισε να μετρά και σε ποια στοιχεία στηρίχθηκε. Ο Άσερ αναζήτησε την αρχή του κόσμου μέσα στα βιβλία. Οι αρχαιολόγοι βρήκαν παλαιότερες ανθρώπινες ιστορίες κάτω από το χώμα. Και στην Κύπρο, λίγες κυκλικές κατοικίες αρκούν για να θυμίζουν ότι ακόμη και ο ακριβέστερος αριθμός μπορεί να ξεκινά από λάθος αφετηρία. Πηγές: James Ussher, Annals, απόσπασμα στο Ohio State University / Linda Hall Library, «An Age for the Earth, 1650» / UNESCO, Χοιροκοιτία / S. W. Manning κ.ά., «Progress Towards a Byzantine-Medieval Historic Buildings Tree-Ring Chronology from Cyprus Using Dendrochronology and Radiocarbon», Radiocarbon, 2023.