АНУ-ын хоёр судлаач 2026 оны эдийн засгийн салбарын Нобелийн шагналыг хүртэхээр боллоо
АНУ-ын эдийн засагчид болох Роберт Холл, Майкл Вүүдфорд нар мөнгөний болон төсвийн бодлого нь эдийн засгийн хэлбэлзлийг тогтворжуулахад хэрхэн тусалж болох талаар хийсэн судалгааныхаа төлөө 2026 оны эдийн засгийн салбарын Нобелийн шагналыг хүртэхээр болжээ. 83 настай Холл нь Калифорни мужийн Стэнфордын их сургуульд, харин 70 настай Вүүдфорд Нью-Йорк мужийн Колумбын их сургуульд харьяалагддаг. Шагналтнуудын нэрийг Шведийн нийслэл Стокхольм хотод зарласан бөгөөд тэднийг "макро эдийн засгийг тогтворжуулах үйл явцын микро эдийн засгийн үндэслэлийг боловсруулсан" хэмээн онцолжээ. Тэдний гол санаануудын нэг бол эдийн засгийн үйл ажиллагааны талаар "дээрээс доош чиглэсэн" онолуудыг ашиглахын оронд өрх болон аж ахуйн нэгжүүдийн микро түвшинд гаргадаг сая сая шийдвэрүүдийг харгалзан үзэх замаар л эдийн засгийг тогтвортой байлгах боломжтой гэсэн дүгнэлт юм. Шведийн Хааны Шинжлэх Ухааны Академиас гаргасан мэдэгдэлд "Шагналтнууд эдийн засгийн өсөлт, уналтын үеийн хэлбэлзлийг зөөлрүүлэхэд бидэнд тусалсан юм" гэж тайлбарлажээ. Даваа гарагт шагналын хорооны гишүүдтэй Нью-Йоркоос утсаар ярихдаа Вүүдфорд "Энэ бол маш том нэр төрийн хэрэг бөгөөд гэнэтийн сайхан мэдээ байлаа" гэж хэлсэн юм. Эдийн засгийн салбарын шагналын хорооны дарга Жон Хасслер тэдний судалгааны ажлыг "дэлхий даяар төв банкнууд болон засгийн газруудын ашиглаж буй загваруудад тогтвортой онолын үндэслэлийг бүрдүүлж өгсөн" гэж тодорхойлжээ. Тэрбээр цааш нь "Тэдний судалгааны ачаар бид эрчим хүчний хямрал, эсвэл өрхүүдийн хэрэглээний гэнэтийн өөрчлөлт зэрэг эдийн засгийн цочролтой илүү үр дүнтэй тэмцэх боломжтой болсон” гэж хэлсэн байна. 1970-аад оны газрын тосны хямралын үед эдийн засгийн уналт болон бусад хэлбэлзлийг шийдвэрлэх арга хэмжээг хэзээ, хэрхэн хэрэгжүүлэхийг тодорхойлоход удаан хугацаанд ашиглагдаж ирсэн Кейнсийн загварууд үр дүнгээ өгөхөө больсон байв. Энэ нь Холл, Вүүдфорд нар бодлогын ямар арга хэмжээ хамгийн үр дүнтэй байж болохыг ойлгоход чиглэсэн шинэ арга хэрэгслүүдийг боловсруулахад түлхэц болсон юм. Тэд тус тусдаа хийсэн судалгаагаараа хэрэглэгчид болон бизнес эрхлэгчид хөрөнгө оруулах, зардал гаргах талаар шийдвэрүүдээ бодитоор хэрхэн гаргадгийг харгалзан үзэх ажлыг эхлүүлсэн байна. Өнгөрсөн оны эдийн засгийн салбарын шагналыг технологи нь эдийн засгийн өсөлтийг хэрхэн хөдөлгөж, түүнд хэрхэн нөлөөлдөг талаар хийсэн судалгааныхаа төлөө АНУ-Израилийн иргэн Жоэл Мокир, Францын Филипп Агион, Канадын Питер Ховитт нар хүртэж байв. Өнгөрсөн долоо хоногт анагаах ухаан, физик, хими, утга зохиол болон энх тайвны салбарын Нобелийн шагналын эздийг зарласан билээ. Даваа гарагт эдийн засгийн салбарын шагналын эзэд тодорсноор энэ оны Нобелийн шагналтнуудыг зарлах арга хэмжээ өндөрлөж байна. Шведийн төв банкнаас уг шагналыг 1968 онд Нобелийн шагналыг үндэслэгч, динамитыг зохион бүтээсэн 19-р зууны бизнесмэн, химич Альфред Нобелийн дурсгалд зориулан бий болгожээ. Нобелийн шагналын жинхэнэ утга учрыг эрхэмлэгчид эдийн засгийн салбарын шагналыг албан ёсны Нобелийн шагналд тооцдоггүй ч уг шагналыг бусад шагналын хамт Нобелийн таалал төгссөн өдөр буюу 1896 оны 12-р сарын 10-ны өдөр гардуулдаг уламжлалтай. Энэ жилийн шагналын мөнгөн дүн нь хувь хүн, байгууллагад олгогдохоосоо үл хамааран 12 сая Шведийн крон (ойролцоогоор $1.2 сая) болж байна. Эх сурвалж: AFP