Κύπρου 2028 Ἀνάβασις Ἐκλογαί: όλοι ξεκίνησαν, ποιος ξέρει τον δρόμο;
«Ξενοφώντος Κύρου Αναβάσεως Εκλογαί». Το παλιό σχολικό βιβλίο βρέθηκε μπροστά μου και, πριν ακόμη το ανοίξω, ο τίτλος είχε ήδη κάνει τη ζημιά του. Χρειάστηκε μόνο ένα γράμμα. Ένα «π» μετά το «Κύρου» και ξαφνικά, από σχολικό βοήθημα των αρχαίων ελληνικών, είχα μπροστά μου τον πιθανότερο τίτλο για όσα θα παρακολουθούμε στην Κύπρο τα επόμενα δύο χρόνια: «Κύπρου 2028 Ἀνάβασις Ἐκλογαί». Η λέξη «Εκλογαί» στο εξώφυλλο βεβαίως δεν σημαίνει εκλογές με κάλπες αλλά επιλογή αποσπασμάτων. Αυτό όμως είναι μια λεπτομέρεια που ο σημερινός Κύπριος δύσκολα θα αφήσει να του χαλάσει ένα τόσο ωραίο λογοπαίγνιο. Η Κύρου Ανάβασις γράφτηκε τον 4ο αιώνα π.Χ., αλλά η ιστορία που αφηγείται αρχίζει το 401 π.Χ. και, αν αφαιρέσει κανείς τους χιτώνες, τα δόρατα και τα άλογα, ο μηχανισμός της εξουσίας ακούγεται παράξενα σύγχρονος. Ο Δαρείος πεθαίνει, ο μεγαλύτερος γιος του Αρταξέρξης γίνεται βασιλιάς και ο μικρότερος, ο Κύρος, αρχίζει να οργανώνεται για να πάρει τη θέση του. Ο Ξενοφών δεν το αφήνει στη φαντασία μας: ο Κύρος σχεδιάζει πώς, αν μπορέσει, θα γίνει βασιλιάς αντί του αδελφού του και συγκεντρώνει την ελληνική του δύναμη με όσο το δυνατόν μεγαλύτερη μυστικότητα. Αυτό ακριβώς κάνει την Ανάβαση τόσο απολαυστική όταν τη διαβάζεις με τα μάτια του 2026. Ο Κύρος δεν αρχίζει φωνάζοντας σε όλους «πάω για τον θρόνο». Χτίζει δύναμη, συγκεντρώνει ανθρώπους, δημιουργεί σχέσεις, βρίσκει αφορμές και προετοιμάζει το έδαφος. Όταν ξεκινά η πορεία, μάλιστα, η επίσημη πρόφαση είναι άλλη: ότι η εκστρατεία στρέφεται εναντίον των Πισιδών. Στην πραγματικότητα, οι προετοιμασίες είναι τόσο μεγάλες ώστε ο Τισσαφέρνης αντιλαμβάνεται ότι κάτι περισσότερο συμβαίνει και σπεύδει να προειδοποιήσει τον βασιλιά. Δεν χρειάζεται βέβαια να ψάχνουμε Κύρους και Αρταξέρξες στη σημερινή κυπριακή πολιτική ούτε να φορέσουμε περικεφαλαίες σε οποιονδήποτε πολιτικό. Το ενδιαφέρον του Παλαιολογίου βρίσκεται αλλού: στην ανθρώπινη συμπεριφορά που επιμένει να επαναλαμβάνεται. Η μεγάλη πολιτική αναμέτρηση σπανίως αρχίζει την ημέρα που ανακοινώνεται επισήμως. Προηγείται η ανάβαση. Οι επαφές, οι συμμαχίες, οι αποστάσεις, οι δημόσιες εμφανίσεις, οι άνθρωποι που δηλώνουν ότι «δεν τους απασχολεί» κάτι που προφανώς τους απασχολεί, εκείνοι που μετρούν αντιδράσεις και εκείνοι που περιμένουν να δουν προς τα πού φυσά ο άνεμος. Σήμερα δεν μαζεύεις οπλίτες στις Σάρδεις· μαζεύεις πολιτική στήριξη. Δεν χρειάζεσαι αγγελιαφόρο πάνω σε άλογο· έχεις κινητό τηλέφωνο. Η τεχνολογία άλλαξε εντυπωσιακά. Η φιλοδοξία μάλλον λιγότερο. Και ο Ξενοφών έχει ακόμη καλύτερο υλικό για εμάς. Στο τρίτο βιβλίο, που φαίνεται στις κιτρινισμένες σελίδες αυτής της παλιάς σχολικής έκδοσης, η ιστορία έχει πλέον ανατραπεί. Ο Κύρος είναι νεκρός, οι Έλληνες βρίσκονται βαθιά σε εχθρικό έδαφος και η ηγεσία τους έχει αποδεκατιστεί. Εκεί υπάρχει μια φράση που σχεδόν ζητά από μόνη της να μεταφερθεί δυόμισι χιλιετίες μπροστά: «ἐν πολλῇ δὴ ἀπορίᾳ ἦσαν οἱ Ἕλληνες». Οι Έλληνες βρίσκονταν σε μεγάλη αμηχανία. Και αμέσως μετά έρχεται ακόμη καλύτερο: «οὐδεὶς δ’ ἦν ὁδηγὸς τῆς ὁδοῦ». Κανείς δεν υπήρχε να τους δείξει τον δρόμο. Εδώ πλέον το παλιό σχολικό βιβλίο αρχίζει να γίνεται επικίνδυνα επίκαιρο. Διότι αυτό είναι ένα από τα αρχαιότερα και διαχρονικότερα προβλήματα κάθε συλλογικής πορείας. Μπορείς να έχεις στρατό και να μην έχεις στρατηγική. Μπορείς να έχεις ανθρώπους πρόθυμους να ακολουθήσουν και να μην έχεις συμφωνήσει πού πηγαίνεις. Μπορείς ακόμη να ξεκινήσεις με έναν αρχηγό και στη μέση της διαδρομής να ανακαλύψεις ότι το πραγματικό πρόβλημα δεν ήταν ποτέ πόσοι σε ακολουθούν αλλά ποιος γνωρίζει τον δρόμο. Οι Μύριοι το έμαθαν με τον σκληρότερο τρόπο. Είχαν ακολουθήσει τον Κύρο βαθιά στην περσική επικράτεια, αλλά στη μάχη στα Κούναξα ο άνθρωπος γύρω από τον οποίο είχε οργανωθεί ολόκληρη η εκστρατεία σκοτώθηκε. Η Ανάβασις τότε αλλάζει χαρακτήρα. Από ιστορία μιας πορείας προς την εξουσία μετατρέπεται σε ιστορία επιβίωσης και επιστροφής. Ο θρόνος εξαφανίζεται από τον ορίζοντα και το μεγάλο ερώτημα γίνεται πολύ απλούστερο: πώς θα γυρίσουμε σπίτι; Κάπου εδώ βρίσκεται και το ιστορικό πείραγμα προς το 2028. Στις προεδρικές εκλογές όλοι αναγκαστικά κοιτάζουν το τέλος της διαδρομής, το Προεδρικό. Η Ιστορία όμως έχει μια ενοχλητική συνήθεια να ενδιαφέρεται περισσότερο για όσα συμβαίνουν καθ’ οδόν. Ποιοι ξεκίνησαν μαζί, ποιοι άλλαξαν δρόμο, ποιοι έμειναν πίσω, ποιοι νόμιζαν ότι γνώριζαν τον προορισμό και ποιοι τελικά αποδείχθηκαν ικανοί να οδηγήσουν όταν τα πράγματα δεν πήγαν σύμφωνα με το σχέδιο. Γι’ αυτό το ταλαιπωρημένο σχολικό βιβλίο, που κάποτε κάποιος μαθητής άνοιγε πιθανότατα με βαριά καρδιά για να μάθει γραμματική, αντικαταστάσεις ρημάτων και συντακτική ανάλυση, σήμερα διαβάζεται εντελώς διαφορετικά. Στη μία σελίδα έχει «γραμματική και σημασιολογικά», στην άλλη «πραγματικά», παρακάτω «απορία των Ελλήνων». Και σχεδόν δυόμισι χιλιάδες χρόνια μετά, το μάθημα δεν είναι πλέον μόνο αρχαία ελληνικά. Είναι μάθημα εξουσίας. Το εξώφυλλο γράφει ακόμη «Κύρου Αναβάσεως Εκλογαί». Εγώ εξακολουθώ να βλέπω εκείνο το μικρό «π» που λείπει: «Κύπρου Αναβάσεως Εκλογαί 2028». Και όσο πλησιάζουμε προς αυτές, ίσως αξίζει να κρατήσουμε μία μόνο φράση από τον Ξενοφώντα. Όχι για κάποιον συγκεκριμένο υποψήφιο και όχι ως πρόβλεψη για το ποιος θα φτάσει στο τέλος, αλλά ως προειδοποίηση 2.400 ετών προς όλους όσοι ξεκινούν μια ανάβαση: «οὐδεὶς δ’ ἦν ὁδηγὸς τῆς ὁδοῦ». Γιατί υποψηφίους μπορείς να βρεις πολλούς. Ο δρόμος είναι το δύσκολο. Πηγές: Ξενοφών, Κύρου Ανάβασις, Α΄ και Γ΄ / σχολική μετάφραση Ευθ. Δ. Χριστοπούλου, Ξενοφώντος Κύρου Αναβάσεως Εκλογαί / Perseus Digital Library. Ο Κρίστοφερ Σταύρου Πιτσιλλίδης είναι ιστοριοδίφης και ερευνητής της συλλογικής μνήμης που, μέσα από τον Ξενοφώντα, την Κύρου Ανάβαση, τους Μυρίους και την αρχαία πορεία προς την εξουσία, αναζητά τις παράξενες επαναλήψεις της Ιστορίας και τις συνδέει με την Κύπρο και την εκλογική «Ανάβαση» του 2028.