Middle East Forum: Είναι ο Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν ομοφυλόφιλος;
Ένα ιδιαίτερα αιχμηρό άρθρο για τη στάση του Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν απέναντι στη ΛΟΑΤΚΙ+ κοινότητα υπογράφει ο Αμερικανός αναλυτής Michael Rubin στο Middle East Forum. Με αφορμή τις πρόσφατες αναφορές του Τούρκου Προέδρου από το βήμα της Γενικής Συνέλευσης του ΟΗΕ, ο Rubin καταγράφει τη μεταβολή της στάσης του Ερντογάν από το 2002 μέχρι σήμερα και επιχειρεί να ερμηνεύσει τα κίνητρα πίσω από τη σκληρή ρητορική του. Ο αρθρογράφος προχωρεί παράλληλα σε ένα ιδιαίτερα προσωπικό και αμφιλεγόμενο ερώτημα σχετικά με τον σεξουαλικό προσανατολισμό του Τούρκου Προέδρου. Ακολουθεί αυτούσια η μετάφραση του άρθρου: Στα Ηνωμένα Έθνη, στις 22 Σεπτεμβρίου 2026, ο Τούρκος Πρόεδρος Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν μίλησε για τη Γάζα και επανέλαβε τις συνήθεις επικρίσεις του για τη μεταρρύθμιση του ΟΗΕ, αφιέρωσε όμως επίσης μεγάλο μέρος της ομιλίας του στη διεθνή σκηνή για να καταδικάσει τη διεύρυνση των δικαιωμάτων των ΛΟΑΤΚΙ+. «Οι παγκόσμιες πολιτικές ουδετεροποίησης του φύλου […] έχουν μετατραπεί σε πολιορκία που στοχεύει αθώα παιδιά, μαζί με τον θεσμό της οικογένειας», δήλωσε. Η ομιλία του πραγματοποιήθηκε εννέα ημέρες αφότου η κυβέρνησή του διέταξε μεταμεσονύκτιες εφόδους στα γραφεία οργανώσεων για τα δικαιώματα των ΛΟΑΤΚΙ+ και για τον HIV σε ολόκληρη τη χώρα. Αυτού του είδους η στοχευμένη καταστολή των ΛΟΑΤΚΙ+ στην Τουρκία έχει καταστεί χαρακτηριστικό της διακυβέρνησης Ερντογάν. Τι είναι όμως αυτό που την υποκινεί; Εκείνο που είναι σαφές είναι ότι η θέση του Ερντογάν έχει αλλάξει σημαντικά. Σε μια διαδικασία ερωτήσεων και απαντήσεων το 2002, ο Ερντογάν είχε εμφανιστεί να αντιμετωπίζει με κατανόηση τα προβλήματα των ΛΟΑΤΚΙ+ Τούρκων. Διαβάστε επίσης : Μαζικές συλλήψεις ΛΟΑΤΚΙ+ στην Τουρκία – 62 άτομα προφυλακίστηκαν Όταν ρωτήθηκε εάν το κράτος θα έπρεπε να αναγνωρίσει τα δικαιώματα των ομοφυλόφιλων Τούρκων, ο μελλοντικός πρωθυπουργός και Πρόεδρος απάντησε ότι οι νόμοι έπρεπε να αναγνωρίζουν τα δικαιώματα των ΛΟΑΤΚΙ+, προσθέτοντας ότι δεν θεωρούσε ανθρώπινη τη μεταχείριση που έβλεπε να υφίστανται στην τηλεόραση. Ως πρωθυπουργός, ο Ερντογάν αρχικά αγνοούσε το ζήτημα. Όμως, μετά τη συμμετοχή 100.000 ανθρώπων στην ετήσια παρέλαση Pride της Κωνσταντινούπολης το 2014, ο Ερντογάν απαγόρευσε τη διοργάνωση το 2015 και κάθε χρόνο έκτοτε. Ακόμη και την περίοδο κατά την οποία η τουρκική αστυνομία επέτρεπε σε υποστηρικτές του Ισλαμικού Κράτους να συγκεντρώνονται ανοιχτά στην Τουρκία και να χρησιμοποιούν το αεροδρόμιο της Κωνσταντινούπολης ως κόμβο διέλευσης, η τουρκική αστυνομία χρησιμοποιούσε πλαστικές σφαίρες εναντίον της ομοφυλοφιλικής κοινότητας της Τουρκίας και των υποστηρικτών της. Στη θέση των εκδηλώσεων Pride, η κυβέρνηση Ερντογάν άρχισε να υποστηρίζει τις συγκεντρώσεις «Büyük Aile Buluşması» («Μεγάλη Οικογενειακή Συνάντηση»), οι οποίες είχαν ξεκάθαρα αντι-ΛΟΑΤΚΙ+ χαρακτήρα, καλώντας τα κρατικά μέσα ενημέρωσης να τις διαφημίζουν και να τις προβάλλουν δωρεάν. Η κυβέρνησή του έχει ακόμη εξετάσει το ενδεχόμενο συνταγματικής τροποποίησης που θα οδηγούσε στο κλείσιμο όλων των ΛΟΑΤΚΙ+ οργανώσεων. Στις 20 Μαρτίου 2021, ο Ερντογάν, με προεδρικό διάταγμα, απέσυρε την Τουρκία από τη Σύμβαση του Συμβουλίου της Ευρώπης για την Πρόληψη και την Καταπολέμηση της Βίας κατά των Γυναικών και της Ενδοοικογενειακής Βίας — γνωστή, κατά ειρωνικό τρόπο, ως Σύμβαση της Κωνσταντινούπολης — εξαιτίας αντιρρήσεων γύρω από την έννοια της ισότητας των φύλων και τη ρητή κανονικοποίηση της ομοφυλοφιλίας. Το τουρκικό κοινοβούλιο εξετάζει πλέον νομοθεσίες που θα απαγόρευαν ρητά τις σεξουαλικές σχέσεις μεταξύ ατόμων του ίδιου φύλου και θα μπορούσαν ακόμη και να ποινικοποιήσουν τη δημοσιογραφική κάλυψη θεμάτων που αφορούν τη ΛΟΑΤΚΙ+ κοινότητα της Τουρκίας. Το Ανώτατο Συμβούλιο Ραδιοτηλεόρασης της Τουρκίας επιβάλλει πρόστιμα σε εταιρείες όπως το Netflix, η Amazon και η Disney για τη μετάδοση περιεχομένου το οποίο το καθεστώς Ερντογάν θεωρεί «αντίθετο προς τις κοινωνικές και πολιτιστικές αξίες και τη δομή της τουρκικής οικογένειας». Κατά ειρωνικό τρόπο, ενώ η κυβέρνηση Ερντογάν κλείνει εκατοντάδες λογαριασμούς στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης που ανήκουν σε ΛΟΑΤΚΙ+ ακτιβιστές ή συζητούν σχετικά ζητήματα, οι διαδικτυακοί υποστηρικτές του Ερντογάν φαίνεται να ασχολούνται εμμονικά με την ομοφυλοφιλία και συχνά απειλούν επικριτές του καθεστώτος με ομοφυλοφιλικές πράξεις. Ο Ερντογάν, στο μεταξύ, εμφανίζεται ολοένα και περισσότερο να έχει εμμονή με την ομοφυλοφιλία. «ΛΟΑΤΚΙ — δεν υπάρχει τέτοιο πράγμα», δήλωσε πριν από πέντε χρόνια σε συνέδριο του κυβερνώντος Κόμματος Δικαιοσύνης και Ανάπτυξης (AKP), παραλληλίζοντας τη στάση του με ανάλογη δήλωση του Ιρανού Προέδρου Μαχμούντ Αχμαντινετζάντ στο Πανεπιστήμιο Κολούμπια. Ο Ερντογάν έχει επανειλημμένα περιγράψει την ομοφυλοφιλία ως δυτική ή παγκοσμιοποιητική συνωμοσία εναντίον της Τουρκίας. Στο Διεθνές Φόρουμ για την Οικογένεια στην Κωνσταντινούπολη, στις 23 Μαΐου 2025, περιέγραψε το ΛΟΑΤΚΙ+ κίνημα ως μορφή φασισμού. Πολλές χώρες καταστέλλουν την ομοφυλοφιλία, αλλά η εμμονή του Ερντογάν είναι παράξενη. Το ερώτημα που πρέπει να θέσουν οι αναλυτές είναι τι παρακινεί τη σκληρή στάση του Τούρκου ηγέτη. Κανείς δεν μπορεί να γνωρίζει τι συμβαίνει στο μυαλό του Ερντογάν, ούτε θέλει κανείς να μπει στην κρεβατοκάμαρά του. Ο Τούρκος ηγέτης και η σύζυγός του Εμινέ έχουν τέσσερα παιδιά. Παρόλα αυτά, η φαινομενική εμμονή του Ερντογάν με την ομοφυλοφιλία, καθώς και οι υπερβολές και οι ανακρίβειές του σχετικά με τις επιπτώσεις της ομοφυλοφιλίας στην κοινωνία, εντάσσονται σε ένα ευρύτερο μοτίβο, στο οποίο κρυφοί ομοφυλόφιλοι μπορεί να συγκαταλέγονται μεταξύ εκείνων που ασκούν τη μεγαλύτερη καταστολή στις κοινωνίες των οποίων επιδιώκουν να αρνηθούν αυτή την πραγματικότητα. Υπάρχει εκτενής βιβλιογραφία για το φαινόμενο. Ένα άρθρο του 2012 στο Journal of Personality and Social Psychology , για παράδειγμα, διαπίστωνε ότι «η ομοφοβία είναι εντονότερη σε άτομα με μη αναγνωρισμένη έλξη προς το ίδιο φύλο και τα οποία μεγάλωσαν με αυταρχικούς γονείς που απαγόρευαν τέτοιες επιθυμίες». Στη βιογραφία του για τον Τούρκο ηγέτη, ο ερευνητής του Washington Institute Soner Cagaptay περιέγραψε την αυταρχική ανατροφή του Ερντογάν. Ο Richard Ryan, καθηγητής στο Πανεπιστήμιο του Ρότσεστερ και συν-συγγραφέας της μελέτης, είχε εξηγήσει στο Scientific American : «Μερικές φορές οι άνθρωποι αισθάνονται ότι απειλούνται από γκέι και λεσβίες επειδή φοβούνται τις δικές τους παρορμήσεις· κατά μία έννοια, “διαμαρτύρονται υπερβολικά”». Εάν αυτό συμβαίνει με τον Ερντογάν, δεν θα ήταν ο μόνος. Ας εξετάσουμε την περίπτωση του József Szájer, ενός από τους βασικούς συντάκτες του Συντάγματος της Ουγγαρίας του 2011, το οποίο περιόρισε τα δικαιώματα των ομοφυλόφιλων και όρισε τον γάμο αυστηρά ως ένωση μεταξύ άνδρα και γυναίκας. Αργότερα παραιτήθηκε από το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, αφού η αστυνομία τον εντόπισε να εγκαταλείπει πάρτι στο οποίο συμμετείχαν μόνο άνδρες. Το 2013, ο Keith O’Brien, ο ανώτερος τότε καθολικός κληρικός του Ηνωμένου Βασιλείου και πολέμιος του γάμου μεταξύ ατόμων του ίδιου φύλου, παραιτήθηκε από αρχιεπίσκοπος μετά τις αποκαλύψεις ότι είχε επιδιώξει, αν όχι πραγματοποιήσει, σεξουαλικές επαφές με ιερείς. Μετά τον θάνατο του Αυστριακού ακροδεξιού ηγέτη Jörg Haider, ο προστατευόμενός του Stefan Petzner παραδέχθηκε ότι οι δυο τους ήταν ζευγάρι. Στις Ηνωμένες Πολιτείες, ο πρώην διευθυντής του FBI J. Edgar Hoover κατέστρεψε τις ζωές αντιπάλων του, πολλούς από τους οποίους κατηγορούσε για ομοφυλοφιλία, ενώ υπήρχαν ισχυρισμοί ότι ήταν και ο ίδιος ομοφυλόφιλος. Αλλά, ως ισλαμιστής, είναι διαφορετική η περίπτωση του Ερντογάν; Ίσως η σημαντικότερη αναλογία, δεδομένης της επιρροής της ιδεολογίας της Μουσουλμανικής Αδελφότητας στον Τούρκο ηγέτη, να είναι η Ισλαμική Δημοκρατία του Ιράν. Όταν ο Αχμαντινετζάντ αρνήθηκε την ύπαρξη της ομοφυλοφιλίας στο Ιράν, δεν επιχείρησε μόνο να αποκρύψει πτυχές της ιρανικής ιστορίας, αλλά και όσα, σύμφωνα με τον Rubin, αποτελούν κοινό μυστικό σε αρκετές σιιτικές ιερατικές σχολές, καθώς και ισχυρισμούς που έχουν διατυπωθεί για ανώτατα στελέχη της ιρανικής ηγεσίας. Εκείνο που είναι βέβαιο, πάντως, είναι ότι η ομοφυλοφιλία δεν ήταν ασυνήθιστη στο προνεωτερικό Ιράν και αποτυπώνεται στην περσική ποίηση και ζωγραφική. Ο Sirus Shamisa, στο έργο του Shahedbazi dar Adabiyat-e Farsi , υποστηρίζει ότι η προέλευση ομοφυλοφιλικών πρακτικών στο Ιράν συνδεόταν με Τούρκους στρατιωτικούς που εισέβαλαν στη χώρα. Ιρανοί bloggers αναφέρονται επίσης σε τέτοιες πρακτικές ως ιδιαίτερα διαδεδομένες σε θρησκευτικές πόλεις του Ιράν. Πρώην σπουδαστής ιερατικής σχολής έχει επίσης περιγράψει ομοφυλοφιλικές εμπειρίες σε σχολή της Κομ, υποστηρίζοντας ότι το φαινόμενο ήταν διαδεδομένο. Οι Ιρανοί, μάλιστα, αστειεύονται: «Στο Ιράν ο σοδομισμός επισύρει τη θανατική ποινή. Στην ιερατική σχολή, σου δίνει πτυχίο». Ο Ιρακινός πολιτικός αναλυτής Bashir al-Hujaimi προκάλεσε αντιδράσεις όταν δήλωσε στην ιρακινή τηλεόραση ότι η Νατζάφ παρουσιάζει το υψηλότερο ποσοστό ομοφυλοφιλίας στο Ιράκ, αφήνοντας να εννοηθεί ότι ο λόγος σχετιζόταν με τις θρησκευτικές σχολές της πόλης. Άλλοι έχουν μιλήσει ακόμη πιο ανοιχτά για τέτοιες πρακτικές στις ιερατικές σχολές. Καθώς Ιρανοί αστειεύονται για την ομοφυλοφιλία μεταξύ σπουδαστών θρησκευτικών σχολών και ψιθυρίζουν για ισχυρισμούς σχετικά με την προσωπική ζωή ανώτατων στελεχών της ηγεσίας τους, τίθεται, σύμφωνα με τον Rubin, το ερώτημα της υπεραντιστάθμισης. Το ίδιο ερώτημα, καταλήγει, θα πρέπει να τίθεται και στην Τουρκία. Κανείς δεν γνωρίζει τι υπάρχει στο μυαλό, στην καρδιά ή στους υπεράκτιους τραπεζικούς λογαριασμούς του Ερντογάν. Και εάν ο Ερντογάν είναι ομοφυλόφιλος, δεν υπάρχει τίποτα μεμπτό σε αυτό. Ωστόσο, ο συνδυασμός αυτού που ο Rubin χαρακτηρίζει «παράξενη εστίαση» του Ερντογάν στην ομοφυλοφιλία και της τάσης Τούρκων σχολιαστών να χρησιμοποιούν ομοφοβικές προσβολές εγείρει, κατά τον αρθρογράφο, το ερώτημα κατά πόσο το πρότυπο συμπεριφοράς που έχει εισαγάγει ο Ερντογάν τον καθιστά περισσότερο αντίστοιχη περίπτωση του József Szájer παρά έναν ειλικρινή υπερασπιστή των συντηρητικών κοινωνικών αξιών.