2002 στο Ανώτατο: 45 πρόβατα, κότες-Γάιδαρο μπόρω να έχω σε Αγίους Ομολογητές;
Μια απόφαση του Ανωτάτου για μάντρα σε οικιστική ζώνη του Παραλιμνίου, ένας γάιδαρος που εμφανίστηκε στην κυπριακή νομολογία και ένα ερώτημα που ακούγεται κωμικό μόνο μέχρι να ανοίξεις τον νόμο. Του Κρίστοφερ Σταύρου Πιτσιλλίδη* Το δίκαιο έχει την αξιοθαύμαστη ιδιότητα να αντιμετωπίζει με απόλυτη σοβαρότητα ερωτήματα που, έξω από μια δικαστική αίθουσα, θα μπορούσαν να αποτελούν την αρχή ενός ανεκδότου. Σαράντα πέντε πρόβατα, πέντε κότες και δύο σκύλοι είναι ένα τέτοιο παράδειγμα. Δεν πρόκειται για απογραφή μικρής φάρμας. Πρόκειται για τα ζώα που βρέθηκαν στο επίκεντρο υπόθεσης η οποία έφθασε το 2002 ενώπιον του Ανωτάτου Δικαστηρίου. Η μάντρα βρισκόταν στο Παραλίμνι, σε περιοχή την οποία το Δικαστήριο αντιμετώπισε ως οικιστική ζώνη. Σε αυτή διατηρούνταν 45 πρόβατα και πέντε κότες, μαζί με δύο σκύλους. Σε απόσταση 30 έως 40 μέτρων από την κατοικία του παραπονούμενου υπήρχε κοπροσωρός. Στην περιοχή βρίσκονταν περίπου είκοσι κατοικίες. Η υπόθεση δεν κρίθηκε, φυσικά, με βάση τον αριθμό των προβάτων. Κρίθηκε με βάση μια πολύ παλαιότερη αρχή: το δικαίωμα του ενός να χρησιμοποιεί την περιουσία του συναντά το όριό του εκεί όπου αρχίζει η εύλογη χρήση και απόλαυση της περιουσίας του άλλου. Οι μύγες δεν γνωρίζουν σύνορα τεμαχίων. Ούτε η δυσοσμία. Και ο θόρυβος σπανίως συμβουλεύεται το Κτηματολόγιο πριν περάσει στον γείτονα. Το Ανώτατο απέρριψε την έφεση. Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει και ένα επιχείρημα που συναντάται συχνά στην καθημερινή κυπριακή αντίληψη περί ιδιοκτησίας: η μάντρα προϋπήρχε. Ήταν, με απλούστερα λόγια, εκεί πρώτη. Το δίκαιο της οχληρίας, όμως, δεν αναγνωρίζει δικαίωμα στην ενόχληση επειδή αυτή απέκτησε αρχαιότητα. Και κάπου εδώ μπορούμε να μετακινηθούμε από το Παραλίμνι του 2002 στους Αγίους Ομολογητές του 2026. Το ερώτημα είναι απλό. Μπορεί κάποιος να έχει έναν γάιδαρο στην αυλή του; Η αυθόρμητη απάντηση του κατοίκου της σύγχρονης Λευκωσίας πιθανότατα θα ήταν αρνητική. Η νομική απάντηση είναι πιο σύνθετη. Ο περί Δήμων Νόμος του 2022 δεν φαίνεται να θεσπίζει μια γενική απαγόρευση κατοχής γαϊδάρου εντός των δημοτικών ορίων. Το άρθρο 118 ενδιαφέρεται πρωτίστως για τις συνθήκες διατήρησης του ζώου και τις συνέπειές τους. Όταν αυτές δημιουργούν οχληρία, είναι επιβλαβείς για την υγεία ή επιζήμιες για τις ανέσεις της περιοχής, ο νόμος παρεμβαίνει. Η διάκριση έχει σημασία. Ο νόμος δεν ενδιαφέρεται ιδιαιτέρως αν το ζώο είναι συμπαθητικό, παραδοσιακό ή ακόμη και μέρος της πολιτιστικής μας μνήμης. Ενδιαφέρεται αν ο γείτονας μπορεί να ανοίξει το παράθυρό του. Υπάρχει, βεβαίως, μια ιστορική ειρωνεία. Ο γάιδαρος στους Αγίους Ομολογητές θα μας φαινόταν σήμερα σχεδόν σουρεαλιστικός. Σε παλαιότερες όμως φωτογραφίες της Λευκωσίας ο γάιδαρος βρίσκεται εκεί όπου σήμερα θα δυσκολευόταν κανείς να τον φανταστεί. Στη διασταύρωση Αρσινόης και Φωκίωνος, στην πρώτη πάροδο αριστερά από τη Λήδρας, εμφανίζεται με τον αναβάτη του ανάμεσα στην κυκλοφορία. Σε άλλη φωτογραφία, γαϊδουράμαξα περνά από την Πύλη Κερύνειας. Δεν ήταν γραφικότητα. Ήταν συγκοινωνία. Ακόμη και η κυπριακή νομολογία έχει γνωρίσει τον γάιδαρο. Το 1986 το Ανώτατο εξέτασε υπόθεση τροχαίου στον παλιό δρόμο Λευκωσίας-Λεμεσού, στην οποία άνδρας διέσχιζε τον δρόμο καβάλα σε γάιδαρο ενώ τραβούσε με σχοινί μια αγελάδα. Επομένως το ερώτημα για τους Αγίους Ομολογητές δεν είναι τόσο παράλογο όσο αρχικά ακούγεται. Απλώς μέσα σε έναν αιώνα άλλαξε το πραγματικό πλαίσιο μέσα στο οποίο καλείται να λειτουργήσει ο ίδιος κανόνας. Η Λευκωσία επεκτάθηκε. Τα χωράφια έγιναν κατοικίες. Οι κατοικίες έγιναν πολυκατοικίες. Και ο γάιδαρος, χωρίς να μεταβληθεί ο ίδιος καθόλου, μετακινήθηκε στη συλλογική μας αντίληψη από αναγκαίο μέσο μεταφοράς σε πιθανή δημοτική οχληρία. Η απάντηση λοιπόν στο αρχικό ερώτημα δεν είναι ούτε ένα εύκολο «ναι» ούτε ένα εύκολο «όχι». Εξαρτάται από τον χώρο, τις συνθήκες διατήρησης, τις πολεοδομικές και κτηνιατρικές απαιτήσεις και, κυρίως για τους σκοπούς της οχληρίας, από τις πραγματικές επιπτώσεις στους γύρω κατοίκους. Ο γάιδαρος μπορεί να βρίσκεται μέσα στην ιδιοκτησία σου. Η μυρωδιά του, όμως, δεν είναι υποχρεωμένη να γνωρίζει πού τελειώνει το τεμάχιό σου. Και ίσως γι’ αυτό το δίκαιο χρειάστηκε να ασχοληθεί πρώτα με 45 πρόβατα, πέντε κότες και δύο σκύλους για να μας βοηθήσει, είκοσι τέσσερα χρόνια αργότερα, να απαντήσουμε τι θα γινόταν με έναν γάιδαρο στους Αγίους Ομολογητές. Πηγές: Σαββιτζιήκκης-Καρπασίτης κ.ά. ν. Σιόκουρου (2002) 1 ΑΑΔ 472 / Ο περί Δήμων Νόμος του 2022, Ν.52(I)/2022 / Ο περί Αστικών Αδικημάτων Νόμος, Κεφ.148 / Charilaos Telemachou v. Alexis Christodoulou Papakyriacou (1986) 1 CLR 705. *Ο Κρίστοφερ Σταύρου Πιτσιλλίδης είναι ιστοριοδίφης και ερευνητής της συλλογικής μνήμης που μπορεί να δει πίσω από 45 πρόβατα, πέντε κότες, δύο σκύλους και έναν υποθετικό γάιδαρο στους Αγίους Ομολογητές όχι ένα κυπριακό ανέκδοτο, αλλά μια ολόκληρη ιστορία για το πώς άλλαξαν οι πόλεις μας, οι γειτονιές μας και τελικά τα όρια ανάμεσα στο «δικό μου» και στο «ενοχλώ τον διπλανό»