Το 1960 πληρώναμε για να μην πηγαίνει το νερό στη θάλασσα
Στο σχολείο, αν δεν μάθαινες το μάθημα, έμενες ανεξεταστέος. Η Κυπριακή Δημοκρατία δίνει το μάθημα του νερού από την ίδρυσή της. Παρουσιάζεται κάθε φορά με καλύτερες σημειώσεις και μεγαλύτερο προϋπολογισμό, αλλά εξακολουθεί να κοιτάζει από το παράθυρο μήπως βρέξει. Τον Αύγουστο του 1961, ο Αρχιεπίσκοπος Μακάριος χαρακτήριζε την έλλειψη επαρκούς νερού το σοβαρότερο πρόβλημα της Κύπρου. Το πρώτο πενταετές αναπτυξιακό πρόγραμμα προέβλεπε δέκα εκατομμύρια κυπριακές λίρες για την ανάπτυξη των υδάτινων πόρων. Η αποστολή ήταν να συγκρατηθεί το νερό της βροχής προτού καταλήξει στη θάλασσα. Ακολούθησε η μεγάλη εποχή των φραγμάτων. Τα φράγματα ήταν σπουδαία έργα. Είχαν όμως μια προϋπόθεση που δεν μπορούσε να εξασφαλίσει κανένας υπουργός: τη βροχή. Η παρατεταμένη ανομβρία στα τέλη του 20ού αιώνα έφερε μια νέα απάντηση, την αφαλάτωση. Από εκεί που προσπαθούσαμε να κρατήσουμε το νερό μακριά από τη θάλασσα, μάθαμε να το αναζητούμε μέσα της. Η απάντηση αυτή έχει κόστος. Στον προτεινόμενο προϋπολογισμό για το 2027, το κονδύλι για την παραγωγή αφαλατωμένου νερού φτάνει τα €168.069.000, το μεγαλύτερο ποσό που έχει προταθεί για τον σκοπό αυτό. Περιλαμβάνει την αγορά νερού από μόνιμες και κινητές μονάδες, μαζί με ανάγκες λειτουργίας τους. Η αφαλάτωση μάς δίνει νερό όταν ο ουρανός δεν δίνει. Δεν υπάρχει λόγος να την ειρωνευτούμε. Υπάρχει κάθε λόγος να προσέξουμε τι γίνεται αφού την πληρώσουμε. Το αρμόδιο υπουργείο αναγνωρίζει τις απώλειες από παλαιά δίκτυα ύδρευσης ως διαχρονικό πρόβλημα. Όσο ακριβότερη γίνεται η παραγωγή νερού, τόσο πιο ακριβή γίνεται και η σταγόνα που χάνεται καθ’ οδόν. Εδώ βρίσκεται το κυπριακό χιούμορ, από εκείνο που το λες και ύστερα κοιτάζεις τον λογαριασμό χωρίς να γελάς. Κάναμε έργα για να μη φεύγει το νερό προς τη θάλασσα. Κάνουμε έργα για να έρχεται από τη θάλασσα. Αν το αφήνουμε να φεύγει από τις σωλήνες, έχουμε απαντήσει στις δύσκολες ερωτήσεις και χάνουμε τους βαθμούς στην τελευταία πράξη. Εξήντα πέντε χρόνια μετά, η φύση μάς επιστρέφει το γραπτό. Το ερώτημα δεν είναι μόνο πού θα βρούμε νερό. Είναι αν θα φυλάξουμε εκείνο που βρήκαμε. Μέχρι να μάθουμε το μάθημα, θα το ξαναδίνουμε. Μια ζωή ανεξεταστέοι. Ο Κρίστοφερ Σταύρου Πιτσιλλίδης είναι ιστοριοδίφης και ερευνητής της συλλογικής μνήμης που συνδέει τις σημερινές εξελίξεις με τις ιστορίες και τα τεκμήρια του παρελθόντος. Πηγές: Τμήμα Αναπτύξεως Υδάτων, Dams in Cyprus 1962–1963 / Τμήμα Αναπτύξεως Υδάτων, «Μονάδες Αφαλάτωσης» / Υπουργείο Γεωργίας, Αγροτικής Ανάπτυξης και Περιβάλλοντος, χαιρετισμός για τις δράσεις αντιμετώπισης της λειψυδρίας / Άγγελος Νικολάου, «Προϋπολογισμός-ρεκόρ για το νερό το 2027», Φιλελεύθερος, 25.9.2026.