Πρόταση νόμου για διαδικτυακή παρενόχληση – Τι προβλέπει και ποιες οι ποινές
Μέχρι πέντε χρόνια φυλάκιση για οργανωμένη διαδικτυακή στοχοποίηση και «doxxing» Νέα αδικήματα για την οργανωμένη διαδικτυακή στοχοποίηση προσώπων και την κακόβουλη δημοσιοποίηση προσωπικών στοιχείων επιχειρεί να εισαγάγει πρόταση νόμου που τροποποιεί το υφιστάμενο πλαίσιο για την προστασία από παρενόχληση και παρενοχλητική παρακολούθηση. Η πρόταση νόμου, την οποία υπογράφει η βουλευτής του Δημοκρατικού Συναγερμού Φωτεινή Τσιρίδου, προβλέπει αυστηρότερη αντιμετώπιση σοβαρών μορφών διαδικτυακής παρενόχλησης, με ποινές που σε επιβαρυμένες περιπτώσεις μπορούν να φτάσουν μέχρι και τα πέντε χρόνια φυλάκισης ή τις 50 χιλιάδες ευρώ χρηματική ποινή. Βασικός στόχος είναι η προσαρμογή της νομοθεσίας στις νέες μορφές παρενόχλησης που αναπτύσσονται μέσω διαδικτύου, μέσων κοινωνικής δικτύωσης, εφαρμογών ανταλλαγής μηνυμάτων και άλλων ηλεκτρονικών πλατφορμών. Στην αιτιολογική έκθεση επισημαίνεται ότι το σύγχρονο ψηφιακό περιβάλλον επιτρέπει πλέον τη δημιουργία συντονισμένων εκστρατειών εναντίον συγκεκριμένων προσώπων, ακόμη και με τη χρήση ψευδών ή πολλαπλών λογαριασμών και αυτοματοποιημένων μέσων μαζικής διάδοσης περιεχομένου. Νέο αδίκημα για οργανωμένη διαδικτυακή στοχοποίηση Μία από τις σημαντικότερες αλλαγές είναι η δημιουργία ειδικού ποινικού αδικήματος για την οργανωμένη διαδικτυακή στοχοποίηση. Σύμφωνα με την πρόταση, ποινική ευθύνη θα μπορεί να προκύπτει όταν ένα πρόσωπο, ύστερα από προηγούμενη συνεννόηση ή άλλη συντονισμένη δράση με ένα ή περισσότερα άτομα, οργανώνει, συντονίζει, υποκινεί ή συμβάλλει εν γνώσει του ουσιωδώς σε συμπεριφορά που συνιστά παρενόχληση. Για να στοιχειοθετηθεί το αδίκημα θα πρέπει να αποδεικνύεται ότι ο εμπλεκόμενος γνώριζε τόσο τον συντονισμένο χαρακτήρα της ενέργειας όσο και τον σκοπό παρενόχλησης ή εκφοβισμού συγκεκριμένου φυσικού προσώπου. Η πρόταση ξεκαθαρίζει παράλληλα ότι η ταυτόχρονη ή διαδοχική έκφραση απόψεων από πολλούς χρήστες για ένα θέμα δημοσίου ενδιαφέροντος δεν αποτελεί από μόνη της οργανωμένη διαδικτυακή στοχοποίηση. Θα πρέπει να αποδεικνύεται προηγούμενη συνεννόηση ή συντονισμένη δράση και κοινός σκοπός παρενόχλησης ή εκφοβισμού. Η βασική ποινή για το συγκεκριμένο αδίκημα μπορεί να φτάσει τα τρία χρόνια φυλάκισης ή τις 30 χιλιάδες ευρώ χρηματική ποινή ή και τις δύο ποινές. Εάν όμως η συμπεριφορά προκαλέσει στο θύμα φόβο ότι θα ασκηθεί βία εναντίον του ή μέλους της οικογένειάς του ή προκαλέσει σοβαρή ανησυχία ή αγωνία με ουσιώδη επίδραση στην καθημερινότητά του, η ποινή μπορεί να αυξηθεί μέχρι τα πέντε χρόνια φυλάκισης ή τις 50 χιλιάδες ευρώ. Στο στόχαστρο και η κακόβουλη δημοσιοποίηση προσωπικών στοιχείων Ξεχωριστό αδίκημα εισάγεται και για την κακόβουλη δημοσιοποίηση στοιχείων εντοπισμού ή ταυτοποίησης ενός προσώπου, πρακτική που διεθνώς είναι γνωστή και ως doxxing. Στα στοιχεία αυτά μπορεί να περιλαμβάνονται η διεύθυνση κατοικίας, πληροφορίες για την τρέχουσα ή συνήθη τοποθεσία ενός προσώπου, προσωπικοί αριθμοί τηλεφώνου, στοιχεία για τον χώρο εργασίας καθώς και πληροφορίες που αφορούν ανήλικα μέλη της οικογένειάς του. Το αδίκημα θα αφορά περιπτώσεις όπου τα στοιχεία δημοσιοποιούνται ή διαδίδονται χωρίς δικαίωμα και με σκοπό να προκληθεί φόβος ή παρενόχληση ή να εκτεθεί το πρόσωπο ή μέλος της οικογένειάς του σε πραγματικό και σοβαρό κίνδυνο. Προϋπόθεση αποτελεί η δημοσιοποίηση να είναι αντικειμενικά ικανή, με βάση τις περιστάσεις, να δημιουργήσει πραγματικό και σοβαρό κίνδυνο βίας, παρενόχλησης ή άλλης σοβαρής βλάβης. Και σε αυτή την περίπτωση η βασική ποινή μπορεί να φτάσει τα τρία χρόνια φυλάκισης ή τις 30 χιλιάδες ευρώ. Εάν το θύμα ή μέλος της οικογένειάς του εκτεθεί σε άμεσο κίνδυνο βίας ή προκληθεί σοβαρή σωματική, ψυχική ή οικονομική βλάβη, προβλέπεται ποινή μέχρι πέντε χρόνια φυλάκισης ή χρηματική ποινή μέχρι 50 χιλιάδες ευρώ. Ψεύτικοι λογαριασμοί και αυτοματοποιημένα μέσα Ως επιβαρυντικές περιστάσεις προτείνεται να λαμβάνεται υπόψη η χρήση ψευδών ή πολλαπλών λογαριασμών με σκοπό την απόκρυψη της ταυτότητας του δράστη ή τη διεύρυνση της παρενόχλησης. Το ίδιο θα ισχύει για τη χρήση αυτοματοποιημένων μέσων με σκοπό τη μαζική ή ταχεία διάδοση περιεχομένου, για τη συνέχιση της συμπεριφοράς μετά από δικαστικό διάταγμα ή επίσημη προειδοποίηση αρμόδιας αρχής και για περιπτώσεις όπου δημοσιοποιούνται στοιχεία εντοπισμού ή ταυτοποίησης του θύματος ή της οικογένειάς του. Η τροποποίηση επεκτείνει ακόμη την έννοια της παρενόχλησης ώστε να καλύπτει πιο σαφώς συμπεριφορές μέσω ηλεκτρονικών μέσων, όπως η επανειλημμένη προσπάθεια επικοινωνίας, η δημοσίευση αναρτήσεων για την προσωπική ζωή κάποιου και η συστηματική παρέμβαση στις διαδικτυακές αναρτήσεις ή δραστηριότητές του. Δυνατότητα παρέμβασης από το Δικαστήριο Παράλληλα ενισχύονται οι εξουσίες του Δικαστηρίου ώστε να μπορεί να διατάσσει την παύση συγκεκριμένης διαδικτυακής συμπεριφοράς. Μεταξύ άλλων, θα μπορεί να απαγορεύεται σε ύποπτο η δημοσίευση, αναδημοσίευση, αποστολή ή διάδοση περιεχομένου που συνιστά εκ πρώτης όψεως συνέχιση της καταγγελλόμενης παράνομης συμπεριφοράς. Θα μπορεί επίσης να διατάσσεται η παύση της πρόσβασης σε περιεχόμενο που βρίσκεται υπό τον έλεγχο του εμπλεκομένου και θεωρείται εκ πρώτης όψεως μέρος της επίδικης συμπεριφοράς. Ρητή προστασία της ελευθερίας της έκφρασης Ιδιαίτερη αναφορά γίνεται στην ανάγκη προστασίας της ελευθερίας της έκφρασης και της πληροφόρησης, ώστε οι νέες διατάξεις να μην περιορίζουν τη νόμιμη άσκηση κριτικής και τη δημόσια συζήτηση. Η πρόταση προβλέπει ρητά ότι δεν περιορίζονται η ελευθερία του Τύπου, η δημοσιογραφική έρευνα, η πολιτική κριτική, η ακαδημαϊκή και επιστημονική έκφραση, η καλλιτεχνική ή λογοτεχνική δημιουργία, η σάτιρα και η συμμετοχή σε συζητήσεις για θέματα γενικού ενδιαφέροντος. Διευκρινίζεται επίσης ότι η έκφραση γνώμης, η άσκηση κριτικής ή η δημοσίευση πληροφοριών για ζήτημα δημοσίου ενδιαφέροντος δεν μπορούν από μόνες τους να θεωρούνται παρενόχληση ή οργανωμένη διαδικτυακή στοχοποίηση. Ειδική εξαίρεση προβλέπεται και για τη δημοσιοποίηση στοιχείων όταν αυτή γίνεται για δημοσιογραφικούς σκοπούς ή στο πλαίσιο καλόπιστης συμβολής σε συζήτηση δημοσίου ενδιαφέροντος, νοουμένου ότι κρίνεται αναγκαία και ανάλογη προς τον επιδιωκόμενο σκοπό. Σύμφωνα με την αιτιολογική έκθεση, οι προτεινόμενες αλλαγές λαμβάνουν υπόψη και την ευρωπαϊκή Οδηγία του 2024 για την αντιμετώπιση μορφών κυβερνοβίας, μεταξύ των οποίων η κυβερνοπαρακολούθηση και η κυβερνοπαρενόχληση. Η ίδια η πρόταση διευκρινίζει πάντως ότι δεν υποκαθιστά τη διαδικασία μεταφοράς της Οδηγίας στην κυπριακή έννομη τάξη.