Πόση ηλεκτρική ισχύς χρειάζεται ο πλήρης εξηλεκτρισμός της Κύπρου;
Στην πρόσφατη ομιλία της στις 16 Σεπτεμβρίου 2026 για την κατάσταση της ΕΕ, η Πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν έθεσε έναν φιλόδοξο αλλά σαφή στόχο: Να διπλασιαστεί το μερίδιο της ηλεκτρικής ενέργειας στην τελική κατανάλωση της Ευρώπης μέχρι το 2040, ώστε η ΕΕ να μειώσει δραστικά τον λογαριασμό εισαγωγών ορυκτών καυσίμων και να ενισχύσει την ενεργειακή της ανεξαρτησία. Τόνισε ότι η ΕΕ δεν μπορεί να παραμείνει βιομηχανική δύναμη αν οι τιμές ενέργειας είναι δομικά υψηλές και ότι η απάντηση βρίσκεται στον εξηλεκτρισμό της ευρωπαϊκής οικονομίας με καθαρή, εγχώρια παραγωγή από ανανεώσιμες πηγές ενέργειας, πυρηνική ενέργεια και άλλες τεχνολογικά ουδέτερες λύσεις, συνοδευόμενη από επενδύσεις σε δίκτυα, διασυνδέσεις και αποθήκευση. Για μια μικρή, έως σήμερα ηλεκτρικά απομονωμένη οικονομία όπως η Κύπρος, μια τέτοια ευρωπαϊκή στρατηγική δεν είναι αφηρημένο σύνθημα, αλλά πολύ συγκεκριμένη πρόκληση. Να προσδιορίσουμε πόση επιπλέον καθαρή ηλεκτρική ισχύ και ποιο μίγμα τεχνολογιών απαιτείται ώστε να υποστηριχθεί ο πλήρης εξηλεκτρισμός της χώρας μας. Πλήρης εξηλεκτρισμός σημαίνει κάτι πολύ περισσότερο από «περισσότερα φωτοβολταϊκά και αποθήκευση». Σημαίνει ότι σταδιακά οι μεταφορές, η θέρμανση και η ψύξη κτιρίων, μέρος της βιομηχανίας και ένα σημαντικό τμήμα της παραγωγής καυσίμων, όπως είναι το πράσινο υδρογόνο, θα μεταφερθούν στο ηλεκτρικό σύστημα. Αυτό συνεπάγεται αύξηση της ετήσιας ζήτησης ηλεκτρισμού από τα σημερινά επίπεδα της τάξης των λίγων τεραβατωρών σε επίπεδα πάνω από 30-35 τεραβατώρες στο μακροχρόνιο ορίζοντα, αν θέλουμε πραγματικά να αντικαταστήσουμε τα ορυκτά καύσιμα στις μεταφορές, τη θέρμανση-ψύξη και τη βιομηχανία με ηλεκτρικές και υδρογονοκίνητες λύσεις. Πόση ηλεκτρική ισχύς χρειάζεται δεν μπορεί να απαντηθεί με ένα απλό νούμερο, αλλά με μια συνεκτική εικόνα για το πόσο αυξάνεται η ζήτηση όταν ηλεκτροδοτούνται όλοι οι ενεργειακοί τομείς και πώς καλύπτεται αυτή σε ετήσια βάση με αξιόπιστες, καθαρές μονάδες παραγωγής. Εδώ ακριβώς αναδεικνύονται τα συμπεράσματα πρόσφατης μελέτης μας η οποία εξετάζει ολοκληρωμένα τον ηλεκτρισμό, το νερό, τις μεταφορές και την οικονομία υδρογόνου σε ορίζοντα 2026-2060. Ακόμη και αν αξιοποιηθεί πλήρως το τεχνικό δυναμικό των φωτοβολταϊκών συστημάτων, υπάρχει πρακτικό όριο περίπου 7000 μεγαβάτ εγκατεστημένης ισχύος λόγω περιορισμένης διαθέσιμης γης και περιορισμών στο δίκτυο μεταφοράς. Στο σενάριο «μόνο με ανανεώσιμες πηγές ενέργειας», αυτή η ισχύς οδηγεί σε ετήσια παραγωγή ηλεκτρισμού περίπου 15 τεραβατώρες γύρω στο 2060, επαρκή για να απανθρακοποιηθεί ο ηλεκτρισμός, να τροφοδοτηθεί η αφαλάτωση και να παραχθούν σημαντικές ποσότητες πράσινου υδρογόνου, αλλά όχι για να υποστηριχθεί μια πλήρως εξηλεκτρισμένη οικονομία με μαζική ηλεκτροκίνηση, ηλεκτρική θέρμανση και εξαγωγές ηλεκτρισμού. Με άλλα λόγια, ακόμη και αν γεμίσουμε κάθε διαθέσιμο τετραγωνικό μέτρο με φωτοβολταϊκά και αξιοποιήσουμε στο έπακρο τα συστήματα αποθήκευσης, η τεχνική οροφή της ισχύος των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας δεν αρκεί από μόνη της για να καλύψει ταυτόχρονα αυξημένη ζήτηση ηλεκτρισμού, νερό μέσω αφαλάτωσης, παραγωγή υδρογόνου και εξαγωγές ενέργειας. Στο μικτό σενάριο «ανανεώσιμες πηγές ενέργειας και μικροί αρθρωτοί αντιδραστήρες (smal modular reactors - SMRs)», η συνολική εγκατεστημένη ισχύς των φωτοβολταϊκών συστημάτων παραμένει στο όριο των 7000 μεγαβάτ, αλλά προστίθεται σταδιακά έως και περίπου 2860 μεγαβάτ ισχύος από SMRs, προσφέροντας σταθερή και παράλληλα ευέλικτη, μη διακοπτόμενη παραγωγή. Η ετήσια παραγωγή ηλεκτρισμού στο μικτό σενάριο εκτινάσσεται σε περίπου 37 τεραβατώρες μέχρι το 2060, πάνω από διπλάσια σε σχέση με το σενάριο «μόνο με ανανεώσιμες πηγές ενέργειας», επιτρέποντας όχι μόνο πλήρη απανθρακοποίηση της ηλεκτροπαραγωγής αλλά και σημαντική κάλυψη της ζήτησης στις μεταφορές, τη βιομηχανία, τη θέρμανση-ψύξη και την παραγωγή υδρογόνου, χωρίς περικοπές της παραγωγής από ανανεώσιμες πηγές ενέργειας. Τα αποτελέσματα αυτά δείχνουν με αριθμούς ότι ο πλήρης εξηλεκτρισμός της οικονομίας της Κύπρου απαιτεί συνολική καθαρή ισχύ της τάξης αρκετών γιγαβάτ πέραν του τεχνικού ορίου των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας, ώστε να διασφαλίζεται η αξιοπιστία και η δυνατότητα εξαγωγών ενέργειας. Η ενίσχυση της εγκατεστημένης ισχύος, όμως, δεν αρκεί αν η Κύπρος παραμείνει ενεργειακά απομονωμένη. Οι μελλοντικές ηλεκτρικές διασυνδέσεις με την Ελλάδα και, κατ’ επέκταση, με την ενιαία ευρωπαϊκή αγορά ηλεκτρικής ενέργειας μπορούν να μετατρέψουν την πλεονάζουσα καθαρή παραγωγή σε εξαγώγιμο ενεργειακό προϊόν. Οι ετήσιες εξαγωγές, λόγο σύζευξης των τιμών, θα μπορούσαν να ανέλθουν σε περίπου 1 τεραβατώρα στο σενάριο «μόνο με ανανεώσιμες πηγές ενέργειας» και σε περίπου 3 τεραβατώρες στο σενάριο «ανανεώσιμες πηγές ενέργειας και μικροί αρθρωτοί αντιδραστήρες» μέχρι το 2060. Έτσι, η επιπλέον καθαρή ισχύς από ανανεώσιμες πηγές ενέργειας και SMRs δεν καλύπτει μόνο τον πλήρη εξηλεκτρισμό της εσωτερικής οικονομίας της Κύπρου, αλλά δημιουργεί και έναν «ηλεκτρικό διάδρομο» προς την ΕΕ, ευθυγραμμισμένο με την Δέσμη Μέτρων για τα Ευρωπαϊκά Δίκτυα (European Grids Package) και τα έργα κοινού ενδιαφέροντος που μειώνουν τις περικοπές ανανεώσιμων πηγών ενέργειας και ενισχύουν την ασφάλεια εφοδιασμού. Η πολιτική διάσταση αυτών των αριθμών είναι εξίσου σημαντική. Ο πλήρης εξηλεκτρισμός της Κύπρου προϋποθέτει εθνική ενεργειακή στρατηγική σε ορίζοντα δεκαετιών, διατομεακό σχεδιασμό (ηλεκτρισμός, μεταφορές, θέρμαση-ψύξη, νερό, υδρογονάνθρακες, υδρογόνο), θεσμική συνέχεια ανεξάρτητα από κυβερνήσεις και διακομματικές συμφωνίες γύρω από τις επιλογές τεχνολογιών, όπως είναι η εξέταση της πιθανότητας ανάπτυξης μικρών αρθρωτών αντιδραστήρων, τα συστήματα αποθήκευσης, οι ηλεκτρικές διασυνδέσεις, οι υποδομές υδρογόνου και τα δίκτυα. Χρειάζεται σοβαρή συζήτηση όχι μόνο για τις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας και την αποθήκευση, αλλά και για την αναγκαία σταθερή καθαρή ισχύ και τη γεωοικονομική διάσταση των διασυνδέσεων, με τεκμηρίωση, διαφάνεια και συμμετοχή της κοινωνίας. Η συζήτηση για τις τιμές του ηλεκτρισμού, τις επιδοτήσεις και τα βραχυπρόθεσμα μέτρα δεν πρέπει να αποσπούν την προσοχή μας από το βασικό γεγονός ότι, χωρίς επαρκή καθαρή ηλεκτρική ισχύ, πέρα από το όριο των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας, και χωρίς αξιόπιστες διασυνδέσεις, δεν μπορεί να υπάρξει ούτε ενεργειακή ασφάλεια ούτε ανταγωνιστική οικονομία σε έναν εξηλεκτρισμένο κόσμο. Η Κύπρος έχει την ευκαιρία να σχεδιάσει από σήμερα το ενεργειακό της σύστημα του 2060.