Ο Μακάριος είχε Λυσσαρίδη και εμείς συζητούμε τα αεροπορικά του Τορναρίτη;
Από τον Σίσκο του 1974 και τις επαφές του Μακαρίου με τον αραβικό κόσμο έως την αποστολή Τορναρίτη στην Ασία και την Αφρική. Οι απεσταλμένοι αποκτούν αξία όταν η πολιτική τους δίνει στόχο και τους ζητά αποτέλεσμα. Του Κρίστοφερ Σταύρου Πιτσιλλίδη* Τον Ιούλιο του 1974, ο Αμερικανός υφυπουργός Εξωτερικών Τζόζεφ Σίσκο ταξίδευε μεταξύ Αθήνας και Άγκυρας την ώρα που η Κύπρος καιγόταν. Το 1977, ο Πρόεδρος Τζίμι Κάρτερ έστελνε στην περιοχή τον προσωπικό του απεσταλμένο, Κλαρκ Κλίφορντ, για το Κυπριακό. Η Ουάσιγκτον διέθετε πρεσβείες, Υπουργείο Εξωτερικών και ολόκληρο διπλωματικό μηχανισμό. Όταν, όμως, ήθελε να ασχοληθεί ειδικά με μια πολιτική υπόθεση, έστελνε και έναν άνθρωπο με συγκεκριμένη εντολή. Η Κύπρος γνωρίζει καλύτερα από πολλούς ότι η παρουσία ενός απεσταλμένου δεν εγγυάται σωστές αποφάσεις ή δίκαιο αποτέλεσμα. Ο Σίσκο πήγε στην περιοχή και η εισβολή έγινε. Η Ιστορία δεν επιτρέπει να συγχέουμε τη διπλωματική δραστηριότητα με τη διπλωματική επιτυχία. Δείχνει, όμως, κάτι ουσιώδες. Ένα κράτος που θεωρεί ένα ζήτημα κρίσιμο δεν αρκείται στο να αποστείλει έγγραφα και να επαναλάβει τις θέσεις του. Αναζητά συνομιλητές, αξιοποιεί ανθρώπους που μπορούν να τους συναντήσουν και φροντίζει να γνωρίζει τι σκέφτεται η άλλη πλευρά του τραπεζιού. Ο Μακάριος το είχε αντιληφθεί από τα πρώτα χρόνια της Κυπριακής Δημοκρατίας. Το Κυπριακό δεν θα κρινόταν μόνο στο Λονδίνο, στην Αθήνα ή στην Άγκυρα. Γι’ αυτό η Κύπρος αναζήτησε πολιτικά ερείσματα στο Κίνημα των Αδεσμεύτων, στην Ασία, στην Αφρική και στον αραβικό κόσμο. Για ένα μικρό κράτος, η δυνατότητα να ακούγεται σε περισσότερες πρωτεύουσες ήταν μέρος της διπλωματικής του άμυνας. Ο Βάσος Λυσσαρίδης υπήρξε χαρακτηριστική μορφή εκείνης της πολιτικής διπλωματίας. Οι σχέσεις του με τον Γιασέρ Αραφάτ του έδιναν πρόσβαση στον παλαιστινιακό κόσμο. Ο ίδιος ο Μακάριος διατηρούσε επαφές με ηγέτες όπως ο Μουαμάρ Καντάφι, τον οποίο επισκέφθηκε στη Λιβύη το 1975. Οι επιλογές αυτές προκαλούσαν και αντιδράσεις. Το ιστορικό γεγονός παραμένει ότι η Λευκωσία αναζητούσε παρουσία εκεί όπου διαμορφώνονταν διεθνείς συσχετισμοί. Ο Λυσσαρίδης δεν ήταν «προεδρικός απεσταλμένος» με τη σημερινή έννοια. Είχε δική του πολιτική ταυτότητα και δικές του θέσεις. Η εποχή του, ωστόσο, κατανοούσε κάτι που εξακολουθεί να ισχύει: οι σχέσεις που οικοδομεί ένας άνθρωπος μπορούν να ανοίξουν πόρτες για τη χώρα του. Από αυτή την ιστορική αφετηρία πρέπει να εξεταστεί ο διορισμός του Νίκου Τορναρίτη ως Ειδικού Πολιτικού Απεσταλμένου του Προέδρου της Δημοκρατίας για το Κυπριακό σε χώρες της Ασίας και της Αφρικής. Σύμφωνα με την ανακοίνωση του διορισμού του, θα πραγματοποιεί στοχευμένες πολιτικές επαφές κατόπιν οδηγιών του Προέδρου, σε συντονισμό με τον Υπουργό Εξωτερικών, και θα ασκεί τα καθήκοντά του χωρίς μισθό. Υπήρξε επί δεκατρία χρόνια επικεφαλής της κυπριακής αντιπροσωπείας στην Ασιατική Κοινοβουλευτική Συνέλευση. Αυτή είναι εμπειρία συναφής με την αποστολή που αναλαμβάνει. Το βιογραφικό του δημιουργεί βάσιμη προσδοκία ότι μπορεί να αξιοποιήσει ήδη υπάρχουσες επαφές. Η προσδοκία, όμως, θα χρειαστεί να μετατραπεί σε έργο. Ο διορισμός είναι η αρχή της αποστολής και όχι ο απολογισμός της. Οι αριθμοί δείχνουν γιατί η αποστολή έχει σημασία. Στην αφρικανική ομάδα των Ηνωμένων Εθνών ανήκουν 54 κράτη μέλη. Η Τουρκία αναφέρει ότι αύξησε τις πρεσβείες της στην Αφρική από 12 το 2002 σε 44. Αυτή η παρουσία δεν χτίστηκε την παραμονή μιας ψηφοφορίας. Αποτελεί επένδυση ετών σε πολιτικές, οικονομικές και διπλωματικές σχέσεις. Η Κυπριακή Δημοκρατία δεν έχει το μέγεθος ή τους πόρους της Τουρκίας. Έχει, όμως, τη δυνατότητα να χρησιμοποιήσει με σχέδιο τις διπλωματικές της αποστολές, τις παράλληλες διαπιστεύσεις, τις κοινοβουλευτικές σχέσεις και την ιδιότητά της ως κράτους μέλους της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Μπορεί επίσης να αξιοποιεί πρόσωπα που έχουν ήδη πρόσβαση σε πολιτικούς συνομιλητές. Εκεί αποκτά πρακτικό νόημα η αποστολή ενός ειδικού απεσταλμένου. Μέσα σε αυτή τη συζήτηση ακούστηκε το επιχείρημα ότι ο Τορναρίτης θα κάνει «δωρεάν ταξίδια στο εξωτερικό». Είναι δύσκολο να φανταστεί κανείς φτωχότερο μέτρο αξιολόγησης μιας αποστολής για το Κυπριακό. Ένας απεσταλμένος ταξιδεύει επειδή οι συνομιλητές του βρίσκονται στο εξωτερικό. Το αν άξιζε κάθε μετακίνησή του θα φανεί από όσα έκανε εκεί, όχι από το γεγονός ότι επιβιβάστηκε σε αεροπλάνο. Η πραγματική κριτική πρέπει να είναι πολύ αυστηρότερη. Σε ποιες χώρες θα δοθεί προτεραιότητα; Ποιους θα συναντήσει; Ποιες θέσεις θα μεταφέρει; Τι θα μάθει η Λευκωσία από τις επαφές του; Πώς θα αξιοποιηθούν όσα προκύψουν; Και, ύστερα από ένα εύλογο διάστημα, τι θα μπορεί η κυβέρνηση να παρουσιάσει πέρα από φωτογραφίες χειραψιών; Αυτά τα ερωτήματα αφορούν τον Πρόεδρο Χριστοδουλίδη, τον Υπουργό Εξωτερικών και τον ίδιο τον Τορναρίτη. Ο απεσταλμένος χρειάζεται σαφή εντολή, προετοιμασία, πρόσβαση στην αναγκαία πληροφόρηση και οργανωμένη διπλωματική υποστήριξη. Η κυβέρνηση θα κριθεί για τη στρατηγική που του έδωσε. Εκείνος θα κριθεί για τον τρόπο με τον οποίο την υπηρέτησε. Το Κυπριακό απαιτεί επίσης από τις πολιτικές δυνάμεις να ξεχωρίζουν τη λογοδοσία από την απαξίωση. Ο Τορναρίτης δεν καλείται να παρουσιάσει τις θέσεις ενός κόμματος. Καλείται να μεταφέρει τις θέσεις της Κυπριακής Δημοκρατίας. Αυτό δεν τον τοποθετεί υπεράνω κριτικής. Τοποθετεί την κριτική εκεί όπου ανήκει: στην εντολή, στις επαφές και στα αποτελέσματα. Στην Ασία και στην Αφρική υπάρχουν κυβερνήσεις που δεν ζουν καθημερινά με το Κυπριακό όπως εμείς. Η κυπριακή θέση δεν ενισχύεται απλώς επειδή θεωρούμε αυτονόητο το δίκαιό της. Χρειάζεται να εξηγείται εκεί όπου διαμορφώνονται στάσεις και λαμβάνονται αποφάσεις. Χρειάζεται παρουσία που να αντέχει πέρα από μία επίσκεψη και μία ψηφοφορία. Διαβάστε επίσης: Ειδικός Απεσταλμένος ΠτΔ για Κυπριακό σε Ασία και Αφρική, ο Τορναρίτης Ο Μακάριος αναζητούσε συνομιλητές. Ο Λυσσαρίδης μπορούσε να ανοίγει πόρτες. Οι Αμερικανοί, όταν ήθελαν να ασχοληθούν με την Κύπρο, έστελναν ανθρώπους με ειδική αποστολή. Κανένα από αυτά τα ιστορικά παραδείγματα δεν χαρίζει στον σημερινό απεσταλμένο πιστοποιητικό επιτυχίας. Δείχνουν, όμως, πόσο λάθος είναι να συζητούμε για τα ναύλα του πριν συζητήσουμε για τον χάρτη της αποστολής του. Το Κυπριακό δεν χρειάζεται ούτε χειροκροτητές ούτε λογιστές αεροπορικών εισιτηρίων. Χρειάζεται στρατηγική και ανθρώπους που, όταν χτυπήσουν μια πόρτα στην άλλη άκρη του κόσμου, θα γνωρίζουν γιατί πήγαν. Και, όταν αυτή ανοίξει, θα ξέρουν τι πρέπει να πουν για την Κύπρο. Πηγές: Υπουργικό Συμβούλιο, ανακοίνωση διορισμού Νίκου Τορναρίτη, 16.9.2026 / ΟΗΕ, αφρικανική ομάδα κρατών μελών / Υπουργείο Εξωτερικών της Τουρκίας, Türkiye–Africa Relations / U.S. Department of State, Foreign Relations of the United States, αποστολή Τζόζεφ Σίσκο, 1974 / «Σημερινή», ιστορική αναδρομή στην αποστολή Κλαρκ Κλίφορντ, 1977 / Kıralp, Cyprus and Africa in the Makarios Era / Jewish Telegraphic Agency, επίσκεψη Μακαρίου στη Λιβύη, 1.7.1975. Ο Κρίστοφερ Σταύρου Πιτσιλλίδης είναι ιστοριοδίφης και ερευνητής της συλλογικής μνήμης. Συνδέει τις τρέχουσες πολιτικές εξελίξεις με τα ιστορικά τους ίχνη.