Το Κυπριακό στον ΟΗΕ μέσα από 66 χρόνια διπλωματίας - Οι σύγχρονες προκλήσεις
Κάθε Σεπτέμβριο, η Νέα Υόρκη βρίσκεται στο επίκεντρο της διεθνούς διπλωματίας, καθώς οι ηγέτες των κρατών-μελών των Ηνωμένων Εθνών συγκεντρώνονται για την υψηλού επιπέδου εβδομάδα της Γενικής Συνέλευσης. Για την Κυπριακή Δημοκρατία, η συμμετοχή σε αυτή τη διαδικασία εδώ και έξι δεκαετίες αποτελεί σημαντικό βήμα διεθνούς εκπροσώπησης και προβολής των κυπριακών θέσεων. Με αφορμή την 81η Γενική Συνέλευση που αρχίζει τις εργασίες της σήμερα και τη συμμετοχή του Προέδρου της Δημοκρατίας Νίκου Χριστοδουλίδη, το ΚΥΠΕ ανατρέχει στην ιστορική παρουσία της Κύπρου στον ΟΗΕ και στον τρόπο με τον οποίο η Γενική Συνέλευση συνέβαλε, μέσα από τις συζητήσεις και τα ψηφίσματά της, στη διαμόρφωση της διεθνούς προσέγγισης απέναντι στο Κυπριακό. Η Γενική Συνέλευση των Ηνωμένων Εθνών (UNGA) είναι το κύριο όργανο χάραξης πολιτικής του Οργανισμού. Αποτελείται από όλα τα κράτη-μέλη και παρέχει ένα μοναδικό φόρουμ για πολυμερείς συζητήσεις σχετικά με ένα ευρύ φάσμα διεθνών ζητημάτων που καλύπτονται από τον Χάρτη των Ηνωμένων Εθνών. Κάθε ένα από τα 193 κράτη-μέλη των Ηνωμένων Εθνών έχει μία ισότιμη ψήφο. Η Γενική Συνέλευση δημιουργήθηκε στο πλαίσιο του Χάρτη των Ηνωμένων Εθνών, ο οποίος υπογράφηκε στο Σαν Φρανσίσκο στις 26 Ιουνίου 1945 και τέθηκε σε ισχύ στις 24 Οκτωβρίου του ίδιου έτους. Πραγματοποιεί τις τακτικές συνόδους της από τον Σεπτέμβριο έως τον Δεκέμβριο κάθε έτους και στη συνέχεια συνεδριάζει όποτε απαιτείται. Συζητά συγκεκριμένα ζητήματα μέσω ειδικών θεμάτων της ημερήσιας διάταξης, τα οποία οδηγούν στην έγκριση ψηφισμάτων. Η Γενική Συνέλευση λαμβάνει επίσης σημαντικές αποφάσεις για τον ΟΗΕ, όπως τον διορισμό του Γενικού Γραμματέα, κατόπιν σύστασης του Συμβουλίου Ασφαλείας, την εκλογή των μη μόνιμων μελών του Συμβουλίου Ασφαλείας, και την έγκριση του προϋπολογισμού του ΟΗΕ. Ο αρχικός αριθμός των κρατών-μελών ήταν 51, δηλαδή τα κράτη που συμμετείχαν στην ίδρυση του ΟΗΕ. Η σύνθεση της Συνέλευσης, ωστόσο, μεταβλήθηκε δραματικά κατά τις επόμενες δεκαετίες. Η διαδικασία αποαποικιοποίησης μετά τον Β' Παγκόσμιο Πόλεμο οδήγησε στην ανεξαρτητοποίηση δεκάδων κρατών της Ασίας και της Αφρικής, τα οποία στη συνέχεια εντάχθηκαν στον ΟΗΕ. Από την ανεξαρτησία στη διεθνή εκπροσώπηση Η Κυπριακή Δημοκρατία έγινε μέλος των Ηνωμένων Εθνών στις 20 Σεπτεμβρίου 1960, λίγο μετά την ανεξαρτησία της. Η ένταξη πραγματοποιήθηκε με το ψήφισμα 1489 (XV) της Γενικής Συνέλευσης. Από την ένταξή της στον ΟΗΕ, η Κυπριακή Δημοκρατία συμμετέχει ως πλήρες και ισότιμο κράτος-μέλος στη Γενική Συνέλευση, η οποία αποτέλεσε διαχρονικά ένα από τα βασικά διεθνή βήματα στα οποία η Κυπριακή Δημοκρατία παρουσίαζε τις θέσεις της για το Κυπριακό, την κυριαρχία, την ανεξαρτησία και την εδαφική της ακεραιότητα. Η κυπριακή διπλωματία αξιοποίησε τη συμμετοχή της στη Συνέλευση προκειμένου να εξασφαλίσει διεθνή υποστήριξη για τις θέσεις της και να διατηρήσει το Κυπριακό στην ημερήσια διάταξη των Ηνωμένων Εθνών. Η Κυπριακή Δημοκρατία συμμετείχε για πρώτη φορά στην Γενική Συνέλευση, το 1960. Ο τότε μόνιμος αντιπρόσωπος της Κύπρου στα Ηνωμένα Έθνη, Ζήνων Ρωσσίδης προσφώνησε την 15η Γενική Συνέλευση, εκ μέρους της Κυπριακής Δημοκρατίας. Στην ομιλία του, ανέφερε ότι η Κύπρος, ως μία από τις πρόσφατα ενταγμένες χώρες στα Ηνωμένα Έθνη, προσέρχεται σε αυτή τη γενική συζήτηση με όλη την διστακτικότητα ενός νεοφερμένου, εκφράζοντας την ελπίδα η χώρα να μπορέσει να φέρει μια προοπτική και μια αντικειμενικότητα στην προσέγγιση και στην εξέταση των παγκόσμιων προβλημάτων. «Φέρνουμε μαζί μας, επίσης, την πίστη μας στα Ηνωμένα Έθνη και την ακλόνητη αφοσίωσή μας στην υπόθεση της ειρήνης, που βασίζεται στη δικαιοσύνη και την ελευθερία, την ίδια εκείνη ελευθερία και δικαιοσύνη για την οποία ο λαός της Κύπρου αγωνίζεται και έχει αγωνιστεί επί μακρόν», είπε. Η πρώτη επίσημη ομιλία Προέδρου της Κυπριακής Δημοκρατίας, του Αρχιεπισκόπου Μακαρίου, ενώπιον της Ολομέλειας του ΟΗΕ στη Νέα Υόρκη, πραγματοποιείται στις 7 Ιουνίου 1962. Στην ομιλία του, σημειώνει ότι η Κύπρος, από την πρώτη κιόλας στιγμή της ανεξαρτησίας της, διακήρυξε την ακλόνητη πίστη της στα Ηνωμένα Έθνη και την αφοσίωσή της στις αρχές και τους σκοπούς του Οργανισμού. Μεταξύ άλλων, εξέφρασε στήριξη υπέρ της εφαρμογής της αυτοδιάθεσης για όλους τους λαούς, σύμφωνα με τον Καταστατικό Χάρτη, και κάθε ειρηνικό μέτρο για την εξάλειψη της αποικιοκρατίας. Ο λαός της Κύπρου, είπε, έχοντας απαλλαγεί από καθεστώς ξένης κυριαρχίας, τρέφει φυσικό αίσθημα αλληλεγγύης προς όλους τους λαούς που αγωνίζονται για την αξιοπρέπεια της εθνικής ανεξαρτησίας. Εξέφρασε δε την στήριξη της Κυπριακής Δημοκρατίας σε όλα τα μέτρα για την ταχεία εφαρμογή της Διακήρυξης για τη χορήγηση ανεξαρτησίας σε αποικιακές χώρες και λαούς (ψήφισμα 1514 (XV), την οποία, είπε, η Κύπρος υποστήριξε θερμά. Για την Κυπριακή Δημοκρατία, η Γενική Συνέλευση έχει ιδιαίτερη σημασία. Από την ένταξη της Κύπρου στον ΟΗΕ το 1960, αποτέλεσε βασικό χώρο διεθνούς εκπροσώπησης και διπλωματικής δράσης. Ειδικότερα μετά το 1974, τα ψηφίσματα της Γενικής Συνέλευσης συνέβαλαν στη διατήρηση του Κυπριακού ως διεθνούς ζητήματος και στη διατύπωση βασικών αρχών σχετικά με την κυριαρχία, την ανεξαρτησία και την εδαφική ακεραιότητα της Κυπριακής Δημοκρατίας. Στις 14 Οκτωβρίου 1965, ο τότε Υπουργός Εξωτερικών Σπύρος Κυπριανού, στην ομιλία του ενώπιον της 20ης Συνόδου της Γενικής Συνέλευσης των Ηνωμένων Εθνών, κατήγγειλε την υπόσκαψη της Κυπριακής Δημοκρατίας από ξένες δυνάμεις. Ανέφερε ότι, από τον Δεκέμβριο του 1963 έχουν γίνει διάφορες προσπάθειες να παραμείνει το ζήτημα της Κύπρου εκτός του πλαισίου των Ηνωμένων Εθνών, αλλά τελικά η Κυβέρνηση της Κύπρου κατάφερε να φέρει αυτό το ζήτημα στα Ηνωμένα Έθνη, παρά τις πιέσεις που ασκήθηκαν κατά μιας τέτοιας πορείας. Σημειώνοντας ότι έχουν γίνει διάφορες προσπάθειες για την ικανοποίηση των συμφερόντων άλλων χωρών εις βάρος του λαού της Κύπρου, ο κ. Κυπριανού ανέφερε ότι το κυπριακό πρόβλημα πρέπει να επιλυθεί σύμφωνα με τις επιθυμίες του λαού της Κύπρου, και με βάση τις αρχές του Χάρτη των Ηνωμένων Εθνών. Η Κύπρος, είπε, είναι ένα πλήρως κυρίαρχο και ανεξάρτητο κράτος - ένα ισότιμο μέλος των Ηνωμένων Εθνών - και ότι κανείς δεν έχει το δικαίωμα να παραβιάζει ή να περιορίζει την κυριαρχία και την ανεξαρτησία της. Τρεις μήνες μετά την τουρκική εισβολή, τον Οκτώβριο του 1974 ο Πρόεδρος Μακάριος απευθύνθηκε στην 29η Γενική Συνέλευση. Στην ομιλία του χαρακτήρισε την τουρκική εισβολή ως ένα διεθνές έγκλημα και ζήτησε τη στήριξη της διεθνούς κοινότητας στον αγώνα της Κύπρου για τη διάσωση της ανεξαρτησίας, της ενότητας και της εδαφικής ακεραιότητάς της. Εξέφρασε τη θέση ότι η λύση του Κυπριακού προβλήματος πρέπει να βασίζεται στην εφαρμογή του Καταστατικού Χάρτη και των ψηφισμάτων των Ηνωμένων Εθνών. Κατήγγειλε ακόμη ότι ενώ το ψήφισμα 353 της 20ής Ιουλίου του Συμβουλίου Ασφαλείας, το οποίο, όπως σημείωσε, καθόρισε το πλαίσιο για μια ειρηνική επίλυση του προβλήματος και κάλεσε τα ενδιαφερόμενα μέρη να ξεκινήσουν διαπραγματεύσεις, έγινε αποδεκτό από την Τουρκία, η ίδια ωστόσο, δεν επέδειξε κανέναν σεβασμό προς αυτό. Τα ψηφίσματα της ΓΣ για την Κύπρο Ο ΟΗΕ ασχολείται με διάφορες πτυχές του Κυπριακού ήδη από το 1963, με σημαντικό ρόλο τόσο του Συμβουλίου Ασφαλείας όσο και της Γενικής Συνέλευσης. Οι αποφάσεις της Γενικής Συνέλευση έδωσαν έμφαση σε αρχές του Χάρτη των Ηνωμένων Εθνών, όπως ο σεβασμός της κυριαρχίας, της ανεξαρτησίας και της εδαφικής ακεραιότητας των κρατών. Το 1965, με το ψήφισμα 2077 (XX), η Γενική Συνέλευση αναφέρει ότι η Kυπριακή Δημοκρατία, ως ισότιμο μέλος των Hνωμένων Eθνών, δικαιούται, σύμφωνα με το Xάρτη των Hνωμένων Eθνών, να απολαμβάνει και πρέπει να απολαμβάνει πλήρη κυριαρχία και πλήρη ανεξαρτησία χωρίς οποιαδήποτε ξένη επέμβαση ή ενόχληση, και καλεί όλα τα Kράτη να αποφεύγουν οποιαδήποτε επέμβαση εναντίον της. Μετά το πραξικόπημα και την τουρκική εισβολή του 1974, η Γενική Συνέλευση υιοθέτησε τον Νοέμβριο του 1974 το ψήφισμα 3212 (XXIX), με τίτλο «Question of Cyprus». Το ψήφισμα εγκρίθηκε με 117 ψήφους υπέρ και χωρίς αρνητική ψήφο. Σε αυτό, η Γενική Συνέλευση, καλεί όλα τα Kράτη να σεβαστούν την κυριαρχία, ανεξαρτησία, εδαφική ακεραιότητα και το αδέσμευτο της Δημοκρατίας της Kύπρου και να απέχουν από οποιαδήποτε πράξη και επέμβαση που στρέφονται εναντίον της. Αναφέρει ακόμη ότι θεωρεί ότι όλοι οι πρόσφυγες πρέπει να επιστρέψουν στις εστίες τους σε συνθήκες ασφάλειας και καλεί τα ενδιαφερόμενα μέρη να λάβουν επείγοντα μέτρα προς τον σκοπό αυτό. Η απόφαση αυτή αποτέλεσε σημαντικό σημείο αναφοράς στην προσέγγιση της Γενικής Συνέλευσης απέναντι στο Κυπριακό. Ακολούθησαν και άλλα ψηφίσματα, μεταξύ των οποίων τα 3395 (XXX), στο οποίο, επαναβεβαιώνει την επείγουσα ανάγκη για συνέχιση των προσπαθειών με στόχο την αποτελεσματική εφαρμογή, σε όλα τα μέρη της, της απόφασης 3212 (1974), που επικυρώθηκε από το Συμβούλιο Ασφαλείας με την απόφασή του 365 (1974), και, μεταξύ άλλων, καλεί όλα τα μέρη να απέχουν από μονομερείς ενέργειες που αντίκεινται στο ψήφισμα 3212, συμπεριλαμβανομένων των μεταβολών στη δημογραφική σύνθεση της Κύπρου. Ωστόσο, είναι σημαντικό να διαχωρίζεται ο ρόλος της Γενικής Συνέλευσης από εκείνον του Συμβουλίου Ασφαλείας. Η Γενική Συνέλευση μπορεί να διατυπώνει πολιτικές θέσεις και συστάσεις, αλλά δεν διαθέτει τις ίδιες εξουσίες επιβολής με το Συμβούλιο Ασφαλείας. Τα ψηφίσματά της όμως, έχουν όμως μεγάλη βαρύτητα και μπορούν να επιβεβαιώνουν τις αρχές του Καταστατικού Χάρτη και τη διεθνή θέση της διεθνούς κοινότητας. Ακολούθησαν τα 3395 (1975), 31/12 (1976), 32/15 (1977), 33/15 (1978), το 34/30 (1979) και το 37/253 (1983). Ιδιαίτερα σημαντικό υπήρξε το ψήφισμα 37/253, το οποίο υιοθετήθηκε στις 13 Μαΐου 1983. Στο ψήφισμα η Γενική Συνέλευση επιβεβαιώνει το δικαίωμα της Kυπριακής Δημοκρατίας και του λαού της για πλήρη και αποτελεσματική κυριαρχία και έλεγχο στο σύνολο του κυπριακού εδάφους και των φυσικών και άλλων πόρων και καλεί όλα τα κράτη να υποστηρίξουν και να βοηθήσουν την κυβέρνηση της Kυπριακής Δημοκρατίας να ασκεί αυτά τα δικαιώματα. Kαταδικάζει κάθε ενέργεια που τείνει να υπονομεύσει την πλήρη και αποτελεσματική άσκηση των πιο πάνω αναφερθέντων δικαιωμάτων, περιλαμβανομένης και της παράνομης έκδοσης τίτλων ιδιοκτησίας, ζητεί την άμεση αποχώρηση όλων των δυνάμεων κατοχής, και τον σεβασμό των ανθρωπίνων δικαιωμάτων και βασικών ελευθεριών όλων των Kυπρίων, περιλαμβανομένης της ελευθερίας διακίνησης, της ελευθερίας εγκατάστασης και του δικαιώματος ιδιοκτησίας και της εισαγωγής μέτρων για εθελοντική επιστροφή των προσφύγων στα σπίτια τους σε συνθήκες ασφαλείας. Η Γενική Συνέλευση ασχολήθηκε και με το θέμα των αγνοουμένων. Στο ψήφισμά της 3450 (1975) ζητά από το Γενικό Γραμματέα να καταβάλει κάθε προσπάθεια, σε στενή συνεργασία με τη Διεθνή Eπιτροπή του Eρυθρού Σταυρού, για να βοηθήσει στη διερεύνηση και εξακρίβωση της τύχης των αγνοουμένων προσώπων σαν αποτέλεσμα της ένοπλης σύγκρουσης. Ακολούθησαν τα ψηφίσματα 33/172 (1978), 36/164 (1981), και 37/181 (1982). Το Συμβούλιο Ασφαλείας διαδραμάτισε κεντρικό ρόλο στη δημιουργία της Ειρηνευτικής Δύναμης των Ηνωμένων Εθνών στην Κύπρο (UNFICYP) το 1964, με το ψήφισμα 186 (1964), καθώς και στις προσπάθειες διαμεσολάβησης και διατήρησης της ειρήνης στο νησί. Η Γενική Συνέλευση, από την άλλη πλευρά, συνέβαλε κυρίως στη διαμόρφωση και επαναβεβαίωση των βασικών αρχών και πολιτικών θέσεων του ΟΗΕ για το Κυπριακό. Μέσα από τα ψηφίσματά της, το ζήτημα παρέμεινε στην ευρύτερη διεθνή πολιτική ατζέντα και ενισχύθηκε η διεθνής νομιμοποίηση των σχετικών αρχών. Η συμμετοχή της Κύπρου στη Γενική Συνέλευση δεν περιορίζεται, φυσικά, στο Κυπριακό. Η Κυπριακή Δημοκρατία συμμετέχει στις ευρύτερες συζητήσεις του ΟΗΕ για την ειρήνη και ασφάλεια, την ανάπτυξη, το διεθνές δίκαιο, την κλιματική αλλαγή, τα ανθρώπινα δικαιώματα και άλλα διεθνή ζητήματα. Επιπλέον, κατά την εβδομάδα Υψηλού Επιπέδου, δίδεται η ευκαιρία σε χώρες όπως η Κύπρος για διμερείς συναντήσεις με ηγέτες και Υπουργούς κρατών που ίσως δεν υπάρχει ευκαιρία σε άλλα βήματα διαλόγου. Οι σύγχρονες προκλήσεις Παρά τη μεγάλη θεσμική και πολιτική της σημασία, η Γενική Συνέλευση αντιμετωπίζει σημαντικές προκλήσεις. Ένα από τα κύρια ζητήματα, είναι αυτό της αποτελεσματικότητας και της εφαρμογής των αποφάσεών της. Η Γενική Συνέλευση αντιπροσωπεύει 193 κράτη με διαφορετικά πολιτικά συστήματα, συμφέροντα και γεωπολιτικές προτεραιότητες. Η επίτευξη ευρείας συναίνεσης μπορεί επομένως να είναι εξαιρετικά δύσκολη. Επιπλέον, επειδή πολλά ψηφίσματα έχουν συστατικό και όχι δεσμευτικό χαρακτήρα, η υλοποίησή τους εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από την πολιτική βούληση των κρατών. Οι οικονομικές πιέσεις που αντιμετωπίζει ο ΟΗΕ είναι ακόμη ένα μεγάλο ζήτημα. Ο Γενικός Γραμματέας του ΟΗΕ, Αντόνιο Γκουτέρες, δήλωσε φέτος ότι ο Οργανισμός βρισκόταν αντιμέτωπος με «επικείμενη οικονομική κατάρρευση» λόγω των απλήρωτων εισφορών των κρατών-μελών, με αποτέλεσμα ο διεθνής οργανισμός να προχωρήσει σε σημαντικές περικοπές στον προϋπολογισμό του. Σε επιστολή του προς και τα 193 κράτη-μέλη, στις αρχές του χρόνου ο κ. Γκουτέρες τους ζητούσε να εκπληρώσουν τις υποχρεωτικές τους οικονομικές δεσμεύσεις είτε να αναθεωρήσουν τους οικονομικούς κανόνες του οργανισμού, προκειμένου να αποφευχθεί η κατάρρευση. Η κίνηση αυτή ακολούθησε την άρνηση των ΗΠΑ, του μεγαλύτερου χρηματοδότη του ΟΗΕ, να συνεισφέρουν στους τακτικούς προϋπολογισμούς και στους προϋπολογισμούς για τις ειρηνευτικές επιχειρήσεις, καθώς και της αποχώρησής τους από διάφορους οργανισμούς. Αρκετά άλλα κράτη-μέλη παρουσιάζουν καθυστερήσεις στις πληρωμές τους. Το 2026 βρίσκεται σε εξέλιξη προσπάθεια μεταρρύθμισης και περιορισμού του κόστους στο πλαίσιο της πρωτοβουλίας «UN80», καθώς η χρηματοδότηση του Οργανισμού έχει καταστεί σημαντικό ζήτημα για τη δυνατότητά του να ανταποκρίνεται στις διεθνείς κρίσεις. Η πρόκληση, επομένως, για τη Γενική Συνέλευση δεν είναι μόνο να διατηρήσει τη λειτουργία της, αλλά να αποδείξει ότι μπορεί να παραμένει αποτελεσματικός θεσμός σε έναν κόσμο με αυξανόμενους παγκόσμιους κινδύνους και πολύ πιο σύνθετες γεωπολιτικές ισορροπίες. Διαβάστε επίσης: ΠτΔ: Θεμέλια ασφάλειας και ειρήνης είναι το διεθνές δίκαιο και η πολυμέρεια Πηγή: ΚΥΠΕ