Ο βασιλιάς που συνάντησε τον σωσία του…και ο δολοφονημένος βασιλιάς της Κύπρου
Από τον Ουμβέρτο Α΄ της Ιταλίας στον Πέτρο Α΄ των Λουζινιανών: δύο στέμματα, δύο δολοφονίες και μια ανατριχιαστική ιστορία που κινείται ανάμεσα στο τεκμήριο και τον θρύλο Στις 28 Ιουλίου 1900, ο βασιλιάς της Ιταλίας Ουμβέρτος Α΄ βρισκόταν στη Μόντσα. Το επόμενο βράδυ θα παρευρισκόταν σε αθλητική εκδήλωση της τοπικής γυμναστικής εταιρείας. Σύμφωνα με μια από τις πιο ανατριχιαστικές ιστορίες συμπτώσεων που καταγράφηκαν ποτέ, εκείνο το βράδυ μπήκε μαζί με έναν αξιωματικό της ακολουθίας του σε ένα μικρό εστιατόριο. Όταν εμφανίστηκε ο ιδιοκτήτης για να τον υποδεχθεί, ο βασιλιάς έμεινε να τον κοιτάζει. Ο άνθρωπος που στεκόταν απέναντί του δεν του έμοιαζε απλώς. Ήταν σχεδόν το είδωλό του. Το ίδιο πρόσωπο, το ίδιο παράστημα, το ίδιο μουστάκι, η ίδια ηλικία. Σαν να είχε κατέβει ο βασιλιάς από τον θρόνο και να είχε περάσει πίσω από τον πάγκο ενός εστιατορίου. Η πρώτη σύμπτωση ήταν η εμφάνιση. Η δεύτερη ήταν το όνομα. Ο εστιάτορας λεγόταν και αυτός Ουμβέρτος. Καθώς οι δύο άνδρες άρχισαν να συζητούν, οι συμπτώσεις, σύμφωνα πάντοτε με τη διήγηση, άρχισαν να διαδέχονται η μία την άλλη με τρόπο σχεδόν αφύσικο. Και οι δύο είχαν γεννηθεί στο Τορίνο, στις 14 Μαρτίου 1844. Και οι δύο είχαν παντρευτεί γυναίκα που ονομαζόταν Μαργαρίτα. Οι γάμοι τους είχαν, λέγεται, τελεστεί την ίδια ημέρα. Και οι δύο είχαν αποκτήσει γιο που ονομαζόταν Βιτόριο. Ακόμη πιο παράξενο: ο εστιάτορας φέρεται να είχε ανοίξει το κατάστημά του την ημέρα που ο άλλος Ουμβέρτος ανέβηκε στον ιταλικό θρόνο. Ο ένας είχε γεννηθεί για να γίνει βασιλιάς. Ο άλλος για να σερβίρει ανθρώπους σαν κι εκείνον. Δύο παράλληλες ζωές, στην ίδια χώρα και στον ίδιο χρόνο, που υποτίθεται ότι συναντήθηκαν για πρώτη και τελευταία φορά ένα μόλις βράδυ πριν από το τέλος τους. Εντυπωσιασμένος, ο βασιλιάς προσκάλεσε τον σωσία του στην αθλητική εκδήλωση της επόμενης ημέρας. Ο εστιάτορας αποδέχθηκε την πρόσκληση. Δεν εμφανίστηκε ποτέ. Στις 29 Ιουλίου, λίγο πριν από την εκδήλωση, ο Ουμβέρτος Α΄ πληροφορήθηκε ότι ο άνθρωπος που είχε γνωρίσει το προηγούμενο βράδυ είχε σκοτωθεί το πρωί σε ένα μυστηριώδες περιστατικό με πυροβολισμό. Προτού ακόμη προλάβει να συνειδητοποιήσει την είδηση, θα ακολουθούσε και ο δικός του θάνατος. Το ίδιο βράδυ, καθώς ο βασιλιάς αποχωρούσε από την αθλητική εκδήλωση στη Μόντσα, ο Ιταλοαμερικανός αναρχικός Γκαετάνο Μπρέσι ξεπρόβαλε μέσα από το πλήθος και τον πυροβόλησε επανειλημμένα. Ο Ουμβέρτος σωριάστηκε μέσα στη βασιλική άμαξα και πέθανε λίγα λεπτά αργότερα. Μέσα σε λιγότερο από μία ημέρα, ο βασιλιάς και το υποτιθέμενο είδωλό του είχαν φύγει από τη ζωή με τον ίδιο βίαιο τρόπο: από σφαίρες. Η δολοφονία του Ουμβέρτου Α΄ αποτελεί αδιαμφισβήτητο ιστορικό γεγονός. Ο Μπρέσι δεν επέλεξε τυχαία τον στόχο του. Ήθελε να εκδικηθεί τη σφαγή του Μαΐου του 1898 στο Μιλάνο, όταν ο στρατηγός Φιορέντσο Μπάβα Μπεκάρις διέταξε τον στρατό να ανοίξει πυρ εναντίον διαδηλωτών που διαμαρτύρονταν για την ακρίβεια και την τιμή του ψωμιού. Δεκάδες άνθρωποι σκοτώθηκαν και εκατοντάδες τραυματίστηκαν. Ο βασιλιάς όχι μόνο δεν αποδοκίμασε τον στρατηγό, αλλά τον παρασημοφόρησε. Για τον Μπρέσι, εκείνη η τιμή μετέτρεψε τον Ουμβέρτο από μονάρχη σε συνένοχο. Εδώ, όμως, η Ιστορία συναντά τον θρύλο. Δεν έχει εντοπιστεί ισχυρή σύγχρονη μαρτυρία που να επιβεβαιώνει ολόκληρη την ιστορία του εστιάτορα. Δεν γνωρίζουμε με βεβαιότητα το πλήρες όνομά του, το εστιατόριο, την οικογένεια ή την ταφή του. Οι εντυπωσιακές λεπτομέρειες εμφανίστηκαν κυρίως σε μεταγενέστερες συλλογές ανεξήγητων συμπτώσεων και πιθανότατα διογκώθηκαν με κάθε νέα αφήγηση. Το βέβαιο είναι ότι ο βασιλιάς δολοφονήθηκε στη Μόντσα στις 29 Ιουλίου 1900. Το αν είχε συναντήσει το προηγούμενο βράδυ έναν άνθρωπο που έμοιαζε απόλυτα μαζί του παραμένει γοητευτικό αλλά αναπόδεικτο. Οι δολοφονημένοι βασιλείς, άλλωστε, δεν ανήκουν μόνο στις μακρινές ευρωπαϊκές αυλές. Και η Κύπρος είχε τον δικό της. Στις 17 Ιανουαρίου 1369, ο Πέτρος Α΄ των Λουζινιανών, βασιλιάς της Κύπρου και τιτουλάριος βασιλιάς της Ιερουσαλήμ, δολοφονήθηκε μέσα στο ίδιο του το υπνοδωμάτιο, στο ανάκτορο Λα Κάβα της Λευκωσίας. Τρεις ιππότες εισέβαλαν στο δωμάτιό του και τον σκότωσαν στο κρεβάτι του. Πίσω από τη δολοφονία βρίσκονταν συγκρούσεις με τους ευγενείς, προσωπικές ταπεινώσεις, οικογενειακές ίντριγκες και ένας θρόνος που είχε μετατραπεί σε παγίδα. Ο Πέτρος, ένας από τους ισχυρότερους και πιο φιλόδοξους ηγεμόνες των Λουζινιανών, είχε εκστρατεύσει μέχρι την Αλεξάνδρεια και ταξίδευε στην Ευρώπη αναζητώντας υποστήριξη για νέα σταυροφορία. Επέστρεψε όμως στην Κύπρο για να βρει τον μεγαλύτερο κίνδυνο όχι απέναντι από το βασίλειό του, αλλά μέσα στο ίδιο του το παλάτι. Όπως ο Ουμβέρτος αιώνες αργότερα, έτσι και ο Πέτρος ανακάλυψε με τον πιο αιματηρό τρόπο ότι το στέμμα δεν προστατεύει το κεφάλι που το φορά. Η δολοφονία του Πέτρου Α΄ άνοιξε έναν νέο κύκλο αίματος. Η σύζυγός του, Ελεονώρα της Αραγωνίας, θεώρησε ότι πίσω από τη συνωμοσία βρισκόταν και ο κουνιάδος της, πρίγκιπας Ιωάννης. Χρόνια αργότερα πήρε την εκδίκησή της και εκείνος δολοφονήθηκε στη Λευκωσία. Στην αυλή των Λουζινιανών, όπως και σε τόσα άλλα βασίλεια, οι συγγένειες δεν εξασφάλιζαν προστασία. Συχνά εξασφάλιζαν απλώς καλύτερη πρόσβαση στον επόμενο φόνο. Ίσως γι’ αυτό η ιστορία του Ουμβέρτου και του σωσία του επιβίωσε. Επειδή δεν μας μιλά μόνο για μια παράξενη σύμπτωση. Μας μιλά για τη μεγάλη δημοκρατία του θανάτου. Ο ένας Ουμβέρτος είχε παλάτι, στρατό, άμαξα και στέμμα. Ο άλλος είχε ένα μικρό εστιατόριο. Μπροστά στη σφαίρα, οι τίτλοι εξαφανίστηκαν. Έμειναν δύο άνθρωποι με το ίδιο όνομα, το ίδιο πρόσωπο και, κατά τον θρύλο, το ίδιο τέλος. Kαι εμείς στην Κύπρο γνωρίζουμε καλά πώς γεννιούνται τέτοιες αφηγήσεις. Ένα πραγματικό γεγονός περνά από στόμα σε στόμα, η μνήμη συμπληρώνει όσα δεν κατέγραψαν τα αρχεία και η σύμπτωση αποκτά τη δύναμη προφητείας. Η δουλειά του ιστοριοδίφη δεν είναι να σκοτώνει τον θρύλο, αλλά να τον ξεχωρίζει από το τεκμήριο. Να αφήνει χώρο στο μυστήριο, χωρίς να το βαφτίζει γεγονός. Ο Ουμβέρτος Α΄ μπορεί να μη συνάντησε ποτέ τον σωσία του. Μπορεί, όμως, και να τον κοίταξε πράγματι εκείνο το τελευταίο βράδυ, χωρίς να γνωρίζει ότι δεν έβλεπε απλώς έναν άνθρωπο που του έμοιαζε. Έβλεπε τον ίδιο του τον θάνατο να τον περιμένει από την άλλη πλευρά του τραπεζιού. Ο Κρίστοφερ Σταύρου Πιτσιλλίδης είναι ιστοριοδίφης και ερευνητής της συλλογικής μνήμης, συνδέοντας τις τρέχουσες εξελίξεις με τα ιστορικά γεγονότα, τα αρχεία και τις μικρές ιστορίες που αποκαλύπτουν τη μεγάλη εικόνα. Πηγές: Duggan, C. (2007), The Force of Destiny: A History of Italy Since 1796 / Jensen, R. B. (2014), The Battle Against Anarchist Terrorism, 1878–1934 / Oliva, G. (1998), I Savoia: Novecento anni di una dinastia / Edbury, P. W. (1994), The Kingdom of Cyprus and the Crusades, 1191–1374 / Edbury, P. W., “The Murder of King Peter I of Cyprus” / The Guardian, “A Brief History of Coincidence”, 4 April 2011. *Ο Κρίστοφερ Σταύρου Πιτσιλλίδης είναι ο Κύπριος ιστοριοδίφης που αναζητά πίσω από κάθε παράξενη σύμπτωση το ιστορικό της αποτύπωμα, συνδέοντας τον βασιλιά Ουμβέρτο και τον μυστηριώδη σωσία του με τις αιματηρές βασιλικές ίντριγκες της Κύπρου και τον δολοφονημένο Πέτρο Α΄ των Λουζινιανών.